Tăng cường phòng, chống lãng phí nhằm kiểm soát quyền lực, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên mới

Lãng phí diễn ra dưới nhiều dạng thức khác nhau, đã và đang gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho phát triển, gây suy giảm nguồn lực con người, nguồn lực tài chính, giảm hiệu quả sản xuất, tăng gánh nặng chi phí, gây cạn kiệt tài nguyên, gia tăng khoảng cách giàu nghèo. Hơn thế, lãng phí còn gây suy giảm lòng tin của người dân với Đảng, Nhà nước, chế độ, tạo rào cản vô hình trong phát triển kinh tế - xã hội, bỏ lỡ thời cơ phát triển của đất nước¹. Vì vậy, phòng, chống lãng phí không chỉ là yêu cầu về quản trị kinh tế mà còn là nhiệm vụ chính trị quan trọng nhằm kiểm soát quyền lực, tăng cường kỷ luật, kỷ cương, nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia, củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ.

Phòng, chống lãng phí - yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn xây dựng Đảng

Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn xác định thực hành tiết kiệm, chống lãng phí là một nội dung quan trọng trong xây dựng Đảng, quản lý nhà nước và phát triển kinh tế - xã hội. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng chỉ rõ: “Tham ô, lãng phí và bệnh quan liêu là kẻ thù của nhân dân, của bộ đội và của Chính phủ”². Quan điểm đó cho thấy lãng phí không đơn thuần là vấn đề kinh tế, mà còn là vấn đề chính trị, đạo đức công vụ, kỷ luật của bộ máy công quyền và trách nhiệm của cán bộ, đảng viên trước nhân dân.

Đồng chí Trần Cẩm Tú, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư làm việc với Ủy ban Kiểm tra Trung ương về kết quả công tác kiểm tra, giám sát, thi hành kỷ luật đảng 5 tháng đầu năm 2026 và phương hướng, nhiệm vụ trong thời gian tới.

Bước vào giai đoạn phát triển mới, đặc biệt trong bối cảnh “kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”, yêu cầu huy động, quản lý và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực cho phát triển đất nước trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Trong điều kiện nguồn lực quốc gia còn hữu hạn, nếu để lãng phí kéo dài sẽ không chỉ làm thất thoát tài sản công mà còn triệt tiêu động lực phát triển, làm suy giảm năng lực cạnh tranh quốc gia và ảnh hưởng trực tiếp đến niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.

Văn kiện Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh yêu cầu “kiểm soát chặt chẽ quyền lực”, “kiên quyết, kiên trì đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực”, coi đây là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên trong công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng. Điều đó phản ánh nhận thức ngày càng sâu sắc của Đảng về mối quan hệ hữu cơ giữa kiểm soát quyền lực với phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và lãng phí.

Nếu tham nhũng là biểu hiện trực tiếp của sự tha hóa quyền lực nhằm vụ lợi cá nhân, thì lãng phí là biểu hiện của sự yếu kém trong quản trị quyền lực, sử dụng nguồn lực thiếu trách nhiệm, kém hiệu quả hoặc không đúng mục tiêu phát triển. Trong nhiều trường hợp, lãng phí nguy hiểm ở chỗ diễn ra âm thầm, kéo dài, khó lượng hóa đầy đủ nhưng để lại hậu quả lớn đối với nền kinh tế và đời sống xã hội. Đặc biệt, trong điều kiện chuyển đổi số và môi trường thông tin mở hiện nay, những biểu hiện lãng phí như dự án chậm tiến độ, đầu tư dàn trải, đất đai bỏ hoang, tài sản công sử dụng kém hiệu quả, thủ tục hành chính kéo dài, né tránh trách nhiệm, “sợ sai không dám làm”… dễ dàng lan truyền trên không gian mạng, tác động trực tiếp đến nhận thức xã hội và niềm tin của nhân dân đối với bộ máy công quyền.

Các thế lực thù địch, phản động thường lợi dụng những yếu kém trong quản lý, điều hành, những vụ việc thất thoát, lãng phí lớn để xuyên tạc vai trò lãnh đạo của Đảng, kích động tâm lý hoài nghi, phủ nhận thành quả cách mạng và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Khi lãng phí kéo dài, quản trị yếu kém, trách nhiệm không rõ ràng, hiệu quả công vụ thấp, thì không chỉ nguồn lực quốc gia bị thất thoát mà niềm tin chính trị của nhân dân cũng bị ảnh hưởng, chính là “điểm dễ tổn thương” để các thế lực thù địch lợi dụng xuyên tạc, chống phá. Vì vậy, phòng, chống lãng phí hiện nay không chỉ là yêu cầu quản trị kinh tế mà còn là nhiệm vụ chính trị có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Lãng phí - hệ quả của thực thi quyền lực thiếu trách nhiệm

Lãng phí hiện nay không còn chỉ là vấn đề kinh tế hay quản lý tài sản công, mà đã trở thành vấn đề chính trị gắn trực tiếp với chất lượng thực thi quyền lực và hiệu quả quản trị quốc gia. Nếu tham nhũng là sự chiếm đoạt trực tiếp các nguồn lực công thì lãng phí là sự tiêu hao nguồn lực do việc thực thi quyền lực thiếu trách nhiệm, thiếu kỷ luật và thiếu cơ chế giám sát hữu hiệu. Xét đến cùng, cả tham nhũng và lãng phí đều có điểm chung ở nguyên nhân sâu xa: quyền lực thiếu sự ràng buộc đầy đủ bằng trách nhiệm, kỷ luật và cơ chế kiểm soát hiệu quả.

Một trong những biểu hiện rõ nét của lãng phí hiện nay là tình trạng đầu tư công dàn trải, nhiều dự án chậm tiến độ, kéo dài qua nhiều năm, đội vốn lớn nhưng hiệu quả thấp. Không ít công trình sau khi hoàn thành hoạt động cầm chừng, không phát huy được mục tiêu như kỳ vọng, gây lãng phí nghiêm trọng về ngân sách, đất đai, tài nguyên và cơ hội phát triển. Đằng sau những dự án đó không đơn thuần là hạn chế về năng lực quản lý mà còn phản ánh tình trạng quyết định thiếu căn cứ thực tiễn, thiếu phản biện, thiếu giám sát và thiếu ràng buộc trách nhiệm trong thực thi quyền lực.

Lãng phí cũng biểu hiện ngày càng rõ trong quản trị hành chính và thực thi công vụ. Ở nhiều nơi vẫn tồn tại tình trạng thủ tục rườm rà, xử lý công việc chậm trễ, phối hợp thiếu hiệu quả, né tránh trách nhiệm, đùn đẩy công việc. Đây là dạng lãng phí đặc biệt nguy hiểm bởi nó làm mất thời cơ phát triển, làm gia tăng chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp, đồng thời tạo ra tâm lý trì trệ trong bộ máy công quyền. Sự trì trệ ấy, xét về bản chất, chính là biểu hiện của việc quyền lực không đi đôi với trách nhiệm, quyền hạn không gắn với yêu cầu giải trình và cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ.

Tổng Bí thư, Chủ tịch Nước Tô Lâm đã nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu khắc phục tình trạng “sợ sai không dám làm”, né tránh trách nhiệm, đùn đẩy công việc trong một bộ phận cán bộ, công chức, viên chức³. Điều đó cho thấy nhận thức của Đảng về lãng phí hiện nay đã vượt ra ngoài phạm vi thất thoát vật chất đơn thuần, mà được nhìn nhận trong tổng thể yêu cầu siết chặt kỷ luật, kỷ cương, nâng cao trách nhiệm chính trị và hiệu quả thực thi công vụ của đội ngũ cán bộ.

Thực tế cho thấy, ở đâu trách nhiệm trong thực thi quyền lực không rõ ràng, ở đó dễ phát sinh lãng phí. Khi quyền lực không được đặt trong cơ chế giám sát hiệu quả và không gắn với trách nhiệm giải trình cụ thể, người có thẩm quyền rất dễ rơi vào tình trạng quyết định tùy tiện nhưng không phải chịu trách nhiệm tương xứng về hậu quả. Từ đó hình thành tâm lý “làm cầm chừng”, “không làm để tránh sai”, miễn không vi phạm trực tiếp để bị xử lý. Đây chính là môi trường làm nảy sinh tư duy hình thức, sự trì trệ và tâm lý né tránh trách nhiệm trong bộ máy.

Một biểu hiện khác đáng chú ý là lãng phí trong hoạch định chính sách và tổ chức thực hiện. Có chủ trương đúng nhưng triển khai chậm, thiếu quyết liệt; có nơi chạy theo phong trào, tư duy nhiệm kỳ, đầu tư để tạo dấu ấn cá nhân hơn là vì hiệu quả lâu dài của đất nước; hoặc xây dựng, phê duyệt quy hoạch, dự án đầu tư, chính sách hoặc quy định giấy phép “con” chỉ vì lợi ích nhóm, lợi ích trước mắt... Thực chất, đây là hệ quả của việc thực thi quyền lực thiếu trách nhiệm, thiếu cơ chế ràng buộc trách nhiệm cá nhân và thiếu yêu cầu công khai, minh bạch trong quản trị quốc gia.

Nguy hiểm hơn, lãng phí kéo dài sẽ tạo ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng. Trước hết, lãng phí làm suy giảm nguồn lực phát triển quốc gia, cản trở mục tiêu phát triển nhanh và bền vững. Một quốc gia khó có thể bứt phá nếu nguồn lực công bị phân tán, sử dụng kém hiệu quả và chi phí xã hội ngày càng gia tăng. Bên cạnh đó, lãng phí còn làm tha hóa đội ngũ cán bộ khi môi trường quản trị thiếu kỷ cương dễ dẫn tới tư duy hình thức, làm việc cầm chừng, miễn không vi phạm trực tiếp để bị xử lý. Nguy hiểm hơn, lãng phí kéo dài sẽ làm xói mòn niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước, bởi điều khiến nhân dân bức xúc không chỉ là thiệt hại vật chất mà còn là cảm nhận rằng nguồn lực quốc gia chưa được sử dụng đúng mục tiêu, đúng trách nhiệm và hiệu quả.

Từ góc độ đó có thể khẳng định: lãng phí không đơn thuần là hệ quả của yếu kém trong quản lý mà còn là hệ lụy của việc thực thi quyền lực thiếu trách nhiệm, thiếu kỷ luật và thiếu cơ chế giám sát hiệu quả. Vì vậy, phòng, chống lãng phí phải gắn liền với yêu cầu nâng cao trách nhiệm công vụ, siết chặt kỷ luật, kỷ cương hành chính, tăng cường trách nhiệm giải trình và xây dựng cơ chế quản trị công khai, minh bạch, hiệu quả trong tổ chức và thực thi quyền lực.

Phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong nhiệm kỳ XII và XIII – minh chứng sinh động cho quyết tâm của Đảng ta về chống “giặc nội xâm”

Trong bài viết "Chống lãng phí'' hay phát biểu tại họp Quốc hội, tại cuộc họp Thường trực Ban chỉ đạo Trung ương về phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có nhiều thông điệp mạnh mẽ về chống lãng phí, trong đó nhấn mạnh: Chống lãng phí là cuộc chiến chống "giặc nội xâm" đầy cam go, phức tạp; là một phần của cuộc đấu tranh giai cấp; có vị trí tương đương với phòng, chống tham nhũng, tiêu cực để xây dựng Đảng ta vững mạnh, "là đạo đức, là văn minh"⁴.

Những năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng, công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng; phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; kiểm soát quyền lực trong công tác cán bộ và thực thi công vụ đã có bước chuyển biến mạnh mẽ, toàn diện, tạo dấu ấn nổi bật trong đời sống chính trị đất nước, được cán bộ, đảng viên và nhân dân đồng tình, ủng hộ, đánh giá cao. Nếu trước đây, việc xử lý cán bộ sai phạm chủ yếu tập trung ở cấp cơ sở hoặc cán bộ đương chức, thì trong nhiệm kỳ Đại hội XII và XIII, Đảng đã thể hiện quyết tâm chính trị rất cao trong xử lý cán bộ vi phạm, kể cả cán bộ cấp cao đương chức và nghỉ hưu, cán bộ thuộc diện Trung ương quản lý, sĩ quan cấp tướng trong lực lượng vũ trang, với tinh thần “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”.

Theo báo cáo tại Hội nghị tổng kết công tác kiểm tra, giám sát nhiệm kỳ Đại hội XII của Đảng do Ban Bí thư Trung ương Đảng tổ chức⁵, Trung ương, cấp ủy và ủy ban kiểm tra các cấp đã thi hành kỷ luật 87.210 đảng viên, tăng 18% so với nhiệm kỳ Đại hội XI; trong đó có 113 cán bộ diện Trung ương quản lý, gồm cả cán bộ đương chức và nghỉ hưu. Đặc biệt, đã thi hành kỷ luật 3 Ủy viên Bộ Chính trị và 1 nguyên Ủy viên Bộ Chính trị; 7 Ủy viên Trung ương Đảng và 16 nguyên Ủy viên Trung ương Đảng; nhiều bộ trưởng, thứ trưởng, bí thư tỉnh ủy, chủ tịch UBND tỉnh và 26 sĩ quan cấp tướng trong lực lượng vũ trang; trong đó có cả xử lý hình sự.

Còn trong nhiệm kỳ Đại hội XIII, công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực tiếp tục được đẩy mạnh với cường độ cao hơn, quyết liệt hơn và ngày càng đi vào chiều sâu. Điểm sáng của công tác phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực nhiệm kỳ Đại hội XIII nằm ở công tác phát hiện, xử lý với phương châm “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”, “xử lý một vụ, cảnh tỉnh cả vùng, cả lĩnh vực”. Càng về cuối nhiệm kỳ - trong năm 2025, công tác càng được đẩy mạnh và tăng cường. Trung ương đã xử lý kỷ luật 174 cán bộ trung, cao cấp (có cả một số nguyên lãnh đạo chủ chốt của Đảng, Nhà nước), trong đó xử lý hình sự 66 cán bộ, kể cả đương chức và nghỉ hưu. Đây là bước đột phá rất lớn trong công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng và kiểm soát quyền lực, thể hiện quyết tâm chính trị đặc biệt mạnh mẽ của Đảng trong đấu tranh chống suy thoái, tham nhũng, tiêu cực và lãng phí.

Những con số đó cho thấy công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng không chỉ tập trung xử lý vi phạm kinh tế hay tham nhũng đơn thuần mà đã đi thẳng vào xử lý gốc rễ của vấn đề là suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, tha hóa quyền lực, gây thất thoát, lãng phí. Thông qua kiểm tra, giám sát, thanh tra, kiểm toán, điều tra, thi hành kỷ luật, nhiều vụ án thu hồi 100% tài sản bị thất thoát, chiếm đoạt; phân hóa xử lý các đối tượng vi phạm, đảm bảo vừa nghiêm khắc vừa nhân văn, người bị xử lý “tâm phục, khẩu phục”. Đặc biệt trong nhiệm kỳ này đã mở rộng từ phòng, chống tham nhũng, sang phòng, chống lãng phí, tiêu cực.

Đồng chí Vũ Hồng Văn, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Nai khảo sát thực tế một số địa điểm tại 2 phường Phước Bình, Phước Long. Ảnh: Báo Đồng Nai.

Công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực không chỉ đấu tranh ngăn chặn mà còn phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao năng lực quản trị xã hội, quản lý kinh tế; đồng thời, không kìm hãm mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, cụ thể đã góp phần tăng trưởng GDP năm 2025 đạt 8,02%, cả nhiệm kỳ 2021-2026 đạt 6,3% (cao hơn nhiệm kỳ trước). Bên cạnh đó, cuộc cách mạng về sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy hệ thống chính trị, thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã tiết kiệm nguồn lực rất lớn. Đẩy mạnh chuyển đổi số,  công khai, minh bạch, cải cách thủ tục hành chính đã giảm tiếp xúc trực tiếp, loại bỏ nhiều nguyên nhân, điều kiện để phát sinh tham nhũng, lãng phí, tiêu cực…

Nhiệm kỳ Đại hội XII và XIII của Đảng cũng nhiều vụ án, vụ việc điển hình về chống thất thoát, lãng phí được tăng cường, xử lý nghiêm minh, tạo hiệu ứng cảnh tỉnh sâu sắc trong toàn hệ thống chính trị. Điển hình như vụ việc Cơ sở 2 của Bệnh viện Bạch Mai được đầu tư hàng nghìn tỷ đồng, song bị nằm im, trở thành nơi hoang phế, cỏ mọc trên những bức tường dở dang, sắt thép hoen gỉ và bê tông phơi nắng mưa trong thời gian dài. Cơ sở 2 của Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức cũng chung số phận, với tổng mức đầu tư lên đến gần 5.000 tỷ đồng. Chỉ riêng hai dự án bệnh viện này đã tiêu tốn gần 10.000 tỷ đồng, tương đương với ngân sách thu của một tỉnh trong hơn ba năm. Cơ quan pháp luật vừa xét xử các đối tượng, vì đã gây thất thoát, lãng phí hơn 800 tỷ đồng. Đến nay, 2 dự án vẫn chưa được đưa vào sử dụng.

Hay như tại TP. Hồ Chí Minh, người dân đã phải vật lộn với tình trạng ngập nước nghiêm trọng. Mực nước triều cường đã vượt báo động 3, biến nhiều đường phố thành sông. Cách đây 10 năm, khi dự án chống ngập được phê duyệt, triển khai với tổng đầu tư 10.000 tỷ đồng, người dân từng hy vọng vào viễn cảnh tốt đẹp hơn. Thế nhưng, dù đã hoàn thành hơn 90%, đến nay vẫn chưa tháo gỡ xong khó khăn, vướng mắc, chưa đi vào hoạt động. Cũng tại Thành phố, Dự án Khu đô thị mới Thủ Thiêm được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt quy hoạch xây dựng tại Quyết định số 367/TTg ngày 04/6/1996, là một dự án tồn đọng, kéo dài trong rất nhiều năm, nhiều nhiệm kỳ, xảy ra nhiều vi phạm, gây thất thoát, lãng phí lớn, như sai phạm về quy hoạch và thu hồi đất (có khu vực khoảng 4,3 ha nằm ngoài ranh quy hoạch nhưng vẫn bị thu hồi); nhiều sai phạm trong bồi thường, tái định cư và quản lý đất đai; có hàng nghìn hộ dân khiếu nại suốt nhiều năm liên quan đến ranh quy hoạch, giá bồi thường, tái định cư, cưỡng chế thu hồi đất; dự án gây thất thoát, lãng phí nguồn lực đất đai do kéo dài rất nhiều năm như: nhiều khu “đất vàng” được giao cho doanh nghiệp không qua đấu giá, định giá thấp, gây nguy cơ thất thoát lớn ngân sách nhà nước. Nhiều cán bộ lãnh đạo, quản lý đã bị xử lý kỷ luật, cả xử lý hình sự do có vi phạm trong thực hiện chức trách, nhiệm vụ…

Tại Tổng Công ty Xi măng Việt Nam (VICEM), từ năm 2006 đến năm 2011, mặc dù các tài liệu thể hiện giá thuê văn phòng và dịch vụ phụ trợ trên thị trường ở mức thấp, nhưng bị cáo Dư Ngọc Long (cựu Giám đốc Ban Quản lý Dự án VICEM) vẫn tham mưu áp dụng mức giá cho thuê và giá dịch vụ cao hơn để tính toán hiệu quả kinh tế, qua đó làm cơ sở đề xuất triển khai Dự án “Trung tâm điều hành và giao dịch thương mại VICEM”. Trên cơ sở đó, bị cáo Nguyễn Ngọc Anh (cựu Tổng giám đốc VICEM) đã ký văn bản đề nghị UBND TP. Hà Nội cấp giấy chứng nhận đầu tư cho dự án với tổng vốn dự kiến 1.482 tỷ đồng. Quá trình lập, thẩm định và phê duyệt dự án, mặc dù hồ sơ dự án của đơn vị tư vấn chưa hoàn chỉnh, nhưng hai bị cáo Lê Văn Chung (cựu Chủ tịch HĐTV VICEM) và Nguyễn Ngọc Anh vẫn chỉ đạo triển khai, dẫn tới việc tổng mức đầu tư được điều chỉnh tăng lên 1.951 tỷ đồng và 2.743 tỷ đồng. Hành vi của các bị cáo đã gây thất thoát, lãng phí hơn 380 tỷ đồng.

Việc xử lý những sai phạm trên cho thấy, công tác phòng, chống lãng phí đã có bước phát triển vượt bậc cả về chất lượng và hiệu quả; nhiều vụ việc khó, phức tạp, nghiêm trọng, dư luận xã hội đặc biệt quan tâm đã được kiểm tra, kết luận rõ ràng, xử lý nghiêm minh, kịp thời, tạo tác dụng răn đe, cảnh tỉnh sâu sắc và góp phần củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng. Quan trọng hơn, thực tiễn đó khẳng định một nhận thức có tính chiến lược rằng: muốn giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa vững mạnh thì phải kiểm soát chặt chẽ quyền lực; phải kiên quyết đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực gắn với xây dựng đội ngũ cán bộ thực sự liêm chính, tận tụy, “vừa hồng, vừa chuyên”, đặt lợi ích quốc gia, dân tộc và nhân dân lên trên hết, trước hết. Trong đó, công tác phòng, chống lãng phí là một phần của cuộc đấu tranh giai cấp; có vị trí tương đương với phòng, chống tham nhũng, tiêu cực để xây dựng Đảng ta thật sự trong sạch, vững mạnh, “là đạo đức, là văn minh”.

Đồng chí Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND Thành phố Đà Nẵng và đoàn công tác kiểm tra thực tế tình hình quản lý, sử dụng tài sản công tại 2 phường Bàn Thạch và Tam Kỳ. Ảnh: Báo Đà Nẵng.

Giải pháp trọng tâm, đột phá trong kỷ nguyên phát triển mới

Trong bối cảnh chuyển đổi số và yêu cầu phát triển nhanh, bền vững, việc kiểm soát quyền lực nhằm ngăn ngừa lãng phí cần được thực hiện đồng bộ, hiệu quả một số giải pháp trọng tâm, đột phá sau:

Một là, hoàn thiện thể chế kiểm soát quyền lực gắn với phòng, chống lãng phí: Đây là giải pháp nền tảng, có ý nghĩa chiến lược lâu dài. Tiếp tục hoàn thiện đồng bộ các quy định của Đảng và pháp luật của Nhà nước về quản lý đầu tư công, tài sản công, đất đai, tài nguyên, ngân sách, đấu thầu, đấu giá và quản trị dữ liệu; đồng thời hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực trong mọi lĩnh vực theo nguyên tắc quyền lực càng cao thì giám sát càng chặt chẽ. Đổi mới mạnh mẽ công tác kiểm tra, giám sát, thanh tra, kiểm toán theo hướng chủ động phòng ngừa, kiểm soát từ sớm, từ xa; tăng cường tự kiểm tra, giám sát ngay từ cơ sở, từ chi bộ; siết chặt các quy định phòng ngừa lãng phí, khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải, kém hiệu quả, kéo dài nhiều năm. Mọi quyền lực liên quan đến phân bổ, sử dụng nguồn lực công phải gắn với trách nhiệm giải trình, cơ chế giám sát và chế tài xử lý rõ ràng; không để tình trạng “quyền quyết định lớn nhưng trách nhiệm nhỏ”. Đồng thời, cần xác định rõ trách nhiệm người đứng đầu đối với các dự án chậm tiến độ, kém hiệu quả hoặc gây thất thoát, lãng phí kéo dài; xử lý nghiêm cả trách nhiệm pháp lý và trách nhiệm chính trị.

Hai là, đổi mới tư duy phát triển theo hướng hiệu quả, thực chất và bền vững: Muốn phòng, chống lãng phí hiệu quả phải khắc phục bệnh hình thức, bệnh thành tích và tư duy nhiệm kỳ. Mọi chủ trương đầu tư phải lấy hiệu quả dài hạn, chất lượng tăng trưởng và lợi ích của nhân dân làm trung tâm; kiên quyết loại bỏ các dự án thiếu tính khả thi, đầu tư dàn trải, chạy theo phong trào. Trong đánh giá phát triển địa phương cần chuyển từ tư duy “chi bao nhiêu” sang “tạo ra giá trị gì”, từ chú trọng số lượng công trình sang đề cao hiệu quả kinh tế - xã hội và tính bền vững của phát triển.

Ba là, đẩy mạnh chuyển đổi số để nâng cao năng lực quản trị và triệt tiêu môi trường phát sinh lãng phí: Chuyển đổi số phải trở thành công cụ chiến lược để phòng, chống lãng phí. Cần xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu liên thông về đầu tư công, tài sản công, đất đai, quy hoạch, ngân sách, đấu thầu và quản lý cán bộ; bảo đảm mọi quyết định phân bổ nguồn lực được số hóa, công khai và truy vết trách nhiệm. Khi dữ liệu minh bạch và kết nối đồng bộ, sẽ giảm đáng kể tình trạng xin - cho, đầu tư cảm tính, cục bộ địa phương và lợi ích nhóm.

Bốn là, nâng cao hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát, thanh tra, kiểm toán: Công tác kiểm tra phải chuyển mạnh từ xử lý hậu quả sang chủ động phòng ngừa, cảnh báo rủi ro và kiểm soát từ sớm, từ xa. Các cơ quan kiểm tra, thanh tra, kiểm toán cần tập trung vào các lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ thất thoát, lãng phí lớn như đầu tư công, đất đai, tài nguyên, chuyển đổi số, các chương trình mục tiêu quốc gia và các dự án hạ tầng quy mô lớn. Đồng thời, phải tăng cường kiểm tra trách nhiệm thực thi công vụ, trách nhiệm giải trình và hiệu quả sử dụng nguồn lực của người đứng đầu.

Năm là, xây dựng văn hóa tiết kiệm, liêm chính và trách nhiệm trong toàn hệ thống chính trị: Phòng, chống lãng phí muốn bền vững phải trở thành giá trị văn hóa và chuẩn mực đạo đức công vụ. Mỗi cán bộ, đảng viên cần nhận thức rõ rằng lãng phí nguồn lực của Nhà nước cũng là có lỗi với nhân dân. Người cán bộ cách mạng không chỉ cần liêm khiết mà còn phải sử dụng hiệu quả từng đồng ngân sách, từng mét vuông đất đai và từng giờ làm việc công. Cần đưa nội dung thực hành tiết kiệm, chống lãng phí vào tiêu chí đánh giá cán bộ, đảng viên hằng năm; xem đây là thước đo quan trọng của năng lực quản trị và tinh thần trách nhiệm.

Sáu là, phát huy vai trò giám sát của nhân dân, báo chí, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể: Thực tiễn cho thấy nơi nào công khai, minh bạch tốt thì nơi đó lãng phí giảm. Do đó, cần mở rộng cơ chế để nhân dân tham gia giám sát đầu tư công, quản lý đất đai, tài sản công và ngân sách; đồng thời phát huy vai trò của báo chí cách mạng trong phát hiện, phản biện và cảnh báo sớm các nguy cơ lãng phí. Song song với đó, phải bảo vệ những cán bộ dám đấu tranh với biểu hiện lãng phí, lợi ích nhóm; khuyến khích tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Trong kỷ nguyên phát triển mới, phòng, chống lãng phí không chỉ là yêu cầu tiết kiệm nguồn lực mà còn là nhiệm vụ kiểm soát quyền lực, nâng cao năng lực cầm quyền của Đảng, hiệu lực quản trị của Nhà nước và củng cố niềm tin của nhân dân. Một Đảng cách mạng chân chính không chỉ kiên quyết chống tham nhũng mà còn phải kiên quyết chống lãng phí; không chỉ bảo đảm cán bộ “không tham nhũng” mà còn phải xây dựng cơ chế để “không thể lãng phí” và “không dám lãng phí”. Muốn đất nước phát triển nhanh, bền vững và hiện thực hóa khát vọng xây dựng Việt Nam hùng cường, phồn vinh, hạnh phúc, cần xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại, minh bạch, liêm chính, hiệu lực, hiệu quả; trong đó mọi quyền lực đều được kiểm soát chặt chẽ, mọi nguồn lực đều được sử dụng đúng mục tiêu và vì lợi ích của nhân dân.

Bùi Thái Trọng – Trần Văn Dũng – Mai Đồng Khanh – Nguyễn Hồng Nhung 

(Vụ Địa bàn I, Cơ quan UBKT Trung ương)

1. GS, TS Tô Lâm: "Chống lãng phí", Tạp chí Cộng sản điện tử, ngày 13-10-2024, https://www.tapchicongsan.org.vn/media-story/-/asset_publisher/V8hhp4dK31Gf/content/chong-lang-phi.

2. Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t.7, tr. 357.

3. GS, TS Tô Lâm: "Kiên trì-Quyết tâm-Đồng thuận-Toàn diện-Đột phá trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực", Tạp chí Cộng sản điện tử, https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/media-story/-/asset_publisher/V8hhp4dK31Gf/content/kien-tri-quyet-tam-dong-thuan-toan-dien-dot-pha.

4. GS, TS Tô Lâm: "Chống lãng phí", Tạp chí Cộng sản điện tử, ngày 13-10-2024, https://www.tapchicongsan.org.vn/media-story/-/asset_publisher/V8hhp4dK31Gf/content/chong-lang-phi.

5. Ủy ban Kiểm tra Trung ương: Báo cáo tổng kết công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật đảng nhiệm kỳ Đại hội XII của Đảng (năm 2020).