Bê bối tham nhũng tại Bra-xin chưa có dấu hiệu lắng xuống: Truy đến tận cùng

Ngày 26-6-2017 vừa qua, Viện Kiểm sát Brazil (PGR) chuyển lên Tòa án Tối cao kết luận điều tra trong đó khẳng định Tổng thống Michel Temer dính líu tới tham nhũng. Đây là lần đầu trong lịch sử của Bra-xin, một tổng thống đương nhiệm bị đề nghị khởi tố vì tội danh này. Dù kết quả sắp tới có thế nào, cũng không thể phủ nhận nỗ lực của các cơ quan bảo vệ pháp luật Bra-xin trong việc làm sáng tỏ đến cùng vụ bê bối tham nhũng tại Petrobras kể từ khi bắt đầu bị "khui ra" hồi tháng 3-2014.

Lặp lại vết xe đổ?

Bản cáo trạng do Trưởng Công tố Rodrigo Janot gửi Chánh án Tòa án Tối cao Edson Fachin nêu rõ, Tập đoàn sản xuất thực phẩm hàng đầu thế giới JBS đã hối lộ ông Temer 150.000 USD thông qua cố vấn của ông này là Rodrigo Rocha. Các luật sư của Tổng thống Temer có thời hạn 15 ngày để kháng cáo, trước khi cáo trạng này được gửi tới Hạ viện để tiến hành phiên tòa chính trị bỏ phiếu phế truất người đứng đầu nhà nước. Trong trường hợp Hạ viện thông qua cáo trạng trên, ông Temer sẽ có thể bị đình chỉ chức vụ trong 6 tháng và bị đưa ra trước tòa xét xử. Ngoài ra, Tổng thống Temer cũng bị cáo buộc cản trở cơ quan thực thi pháp luật và tham gia tổ chức tội phạm. Có vẻ như ông Temer đang lặp lại vết xe đổ của người tiền nhiệm - bà Dilma Rousseff - với tiến trình luận tội tương tự từng khiến nữ Tổng thống đầu tiên của Brazil bị phế truất hồi tháng 8 năm ngoái, nhờ đó ông Temer - khi đó là Phó tổng thống - lên cầm quyền thay bà Rousseff. Nếu ông Temer không bác bỏ được cáo buộc này, Quốc hội sẽ phải bổ nhiệm một người thay thế tạm thời điều hành đất nước cho tới cuộc tổng tuyển cử theo luật định vào tháng 10-2018.

Kết luận này được PGR đưa ra dựa vào đoạn băng ghi âm bí mật do cựu Chủ tịch JBS Joesley Batista nộp cho cơ quan điều tra, theo đó còn cho thấy Tổng thống Temer đã ra lệnh dùng tiền để "bịt miệng" cựu Chủ tịch Hạ viện Eduardo Cunha, buộc ông này không được khai báo các thông tin trong vụ bê bối tham nhũng và hối lộ lên tới hơn 4 tỷ USD ở Công ty dầu khí quốc gia Bra-xin Petrobras, tất nhiên là có dính líu đến Tổng thống đương nhiệm.

Ông Cunha, 58 tuổi, thành viên chủ chốt của đảng Phong trào Dân chủ Brazil (PMBD) cầm quyền, bị kết án 15 năm tù giam hồi cuối tháng 3-2017 vừa qua sau hơn 5 tháng bị bắt giam. Trước đó, ông Cunha là một trong những nhân vật tích cực nhất và đóng vai trò chủ chốt trong chiến dịch hạ bệ Tổng thống Rousseff với những cáo buộc buộc tội bà và đảng Lao động cầm quyền lúc đó dính líu tới vụ bê bối Petrobras. Tuy nhiên, ngay trước khi bà Rousseff bị Quốc hội phế truất, chính "người hùng" Cunha bị tước bỏ tư cách nghị sĩ, bị Tòa án Tối cao đình chỉ chức vụ Chủ tịch Hạ viện với cáo buộc rửa tiền, giao dịch tiền tệ bất hợp pháp cũng như có liên quan đến vụ bê bối Petrobras. Bị cáo buộc nhận hối lộ 1,5 triệu USD liên quan đến một hợp đồng khai thác dầu của Petrobras tại Bê-nanh, ông Cunha chấp nhận lời buộc tội trên và bản án tương xứng.

Sức nặng của tang chứng

Quay trở lại với bản cáo trạng nhằm vào Tổng thống Temer. Trước đó, ngày 17-6, khi trả lời phỏng vấn tạp chí Veja của Brazil, ông Batista tố cáo ông Temer "là người đứng đầu băng đảng tội phạm lớn nhất và nguy hiểm nhất Brazil". Cựu Chủ tịch Tập đoàn JBS tiết lộ đường dây tham nhũng của ông Temer gồm nhiều nghị sĩ và chính trị gia gây áp lực cho các doanh nhân cấp cao để ép họ đưa tiền hối lộ, trong đó có các cựu Chủ tịch Hạ viện Eduardo Cunha và Henrique Eduardo Alves, Chánh văn phòng Nội các đương nhiệm Eliseu Padilha và Bộ trưởng Tổng Thư ký Phủ Tổng thống Wellington Moreira Franco. Ông Batista cho biết thêm, JBS đã liên tục hối lộ ông Temer từ năm 2010, đồng thời công khai thông tin về việc mình giao nộp cho cảnh sát một đoạn băng ghi âm chứng minh việc Tổng thống Temer đã thông đồng với doanh nhân này trả tiền để "bịt miệng" nhân chứng trong vụ tham nhũng liên quan đến Petrobras. Ngay lập tức, ngày 18-6, Tổng thống Temer ra thông cáo khẳng định đây là "những lời nói dối vô nghĩa" và chỉ trích bài phỏng vấn của tạp chí Veja là "không đúng sự thật". Thông cáo cho biết Tổng thống sẽ áp dụng mọi biện pháp thích hợp chống lại nhà triệu phú Batista, bao gồm cả các cáo buộc dân sự và hình sự. Thông cáo nhấn mạnh: "Ông ta (Batista) sẽ phải có trách nhiệm bồi thường tài chính xứng đáng vì những thiệt hại đã gây ra không chỉ cho thể chế của Tổng thống, mà cho cả đất nước Brazil".

Thực ra, việc giao nộp cuốn băng ghi âm cho cơ quan bảo vệ pháp luật được ông Batista thực hiện từ đầu tháng 5-2017. Căn cứ vào bằng chứng này, Tòa án Tối cao Brazil mở cuộc điều tra đối với Tổng thống Temer từ ngày 18-5 và cho phép cảnh sát thẩm vấn ông. Ông Temer không trả lời bất kỳ câu hỏi nào mà chỉ cáo buộc đoạn băng trên bị "chỉnh sửa nội dung". Theo đánh giá của một nhóm chuyên gia được ông Temer thuê để thẩm định nội dung đoạn băng ghi âm, đoạn băng dài 38 phút "rõ ràng đã bị chỉnh sửa" với "ít nhất 70 điểm bất thường". Do đó, đây không thể được sử dụng như một bằng chứng chống Tổng thống Temer.

Tuy nhiên, cơ quan Cảnh sát liên bang Brazil khẳng định, kết quả giám định được tiến hành độc lập, kỹ lưỡng cho thấy đoạn băng ghi âm không hề bị chỉnh sửa. Nguồn tin cảnh sát cho biết, đoạn băng được ông Batista ghi âm bí mật và giao nộp cho cơ quan điều tra được thực hiện hồi tháng 3-2017 vừa qua, thời điểm ông Cunha - đối tượng chủ chốt trong nội dung trao đổi được ghi âm đang bị tạm giam để chuẩn bị xét xử "hoàn toàn là thật". Đoạn băng cho thấy Tổng thống Temer đã ra lệnh dùng tiền để mua sự im lặng của cựu Chủ tịch Hạ viện, buộc ông này không được khai báo thêm các thông tin trong vụ bê bối tham nhũng ở Petrobras.

Hầu tòa đã hết ngày

Có thể thấy, "vũng bùn" do vụ bê bối Petrobras tạo ra vẫn chưa được dọn dẹp sạch sẽ, dù hơn 3 năm trôi qua, thể hiện ở sự lình xình trên chính trường nước này.

Trong đó, đương kim Tổng thống Michel Temer là trường hợp không thể điển hình hơn. Kể từ khi chính thức trở thành Tổng thống Bra-xin thay bà Dilma Rousseff ngày 31-8-2016, ông Temer liên tục đối mặt với hàng loạt cáo buộc và bị điều tra về hành vi liên quan đến lạm dụng công quỹ và tham nhũng. Ngay trước khi bị buộc tội theo bản cáo trạng mới nhất của Viện Kiểm sát Brazil liên quan đến tố cáo của cựu Chủ tịch tập đoàn JBS, Tổng thống Michel Temer bị thủ quỹ "của mình là Lucio Bolonha Funaro tố việc tổ chức dùng 6 triệu USD tiền công quỹ cho chiến dịch tranh cử năm 2014, theo thông báo ngày 21-6 của Tòa án Tối cao Brazil. Ông Funarro là một nhà môi giới chứng khoán được giới chính trị gia biết đến là người gây quỹ chủ chốt cho đảng PMDB của Tổng thống Temer. Ông này khai rằng chiến dịch tái tranh cử chức Phó Tổng thống của ông Temer hồi năm 2014 nằm trong số các hoạt động nhận tiền từ Quỹ Kinh tế liên bang, thuộc sở hữu nhà nước.

Lùi xa hơn một chút, ngày 10-6, ông Temer được Tòa án Bầu cử tối cao Brazil (TSE) tuyên trắng án với tỷ lệ "hú vía" - 4 tán thành/3 phản đối - về các cáo buộc vi phạm luật bầu cử, cụ thể nhận tiền tài trợ bất hợp pháp trong quá trình vận động tranh cử từ nhiều tập đoàn tư nhân, đặc biệt là công ty xây dựng Odebrecht. Các nhân chứng của Odebrecht khai đã tài trợ 45 triệu USD cho chiến dịch tranh cử của bà Rousseff và ông Temer, trong đó 1/3 là tiền hối lộ. Tuy nhiên, chỉ ít giờ sau đó, ông này lại phải vướng vào những rắc rối mới sau khi xuất hiện một báo cáo cho thấy người đứng đầu nhà nước Brazil từng yêu cầu cơ quan tình báo phải "bới móc những sai lầm trong quá khứ" của chính thẩm phán Fachin. Động thái trên được cho là nhằm tìm cách hạ thấp uy tín của thẩm phán Fachin, từ đó khiến cuộc điều tra chung quanh những cáo buộc đối với ông Temer dần lắng xuống. Mặc dù Phủ Tổng thống ngay lập tức phủ nhận thông tin trên, song Tòa án Tối cao chỉ trích mạnh mẽ hành động được cho là nhằm gây sức ép lên thể chế này.

Tập đoàn xây dựng Odebrecht là tâm điểm điều tra trong vụ bê bối Petrobras. Cơ quan tư pháp Mỹ cho biết kể từ năm 2001, Odebrecht "đi đêm" tới 788 triệu USD cho hàng trăm quan chức và chính trị gia của nhiều nước Mỹ Latinh, châu Phi và châu Âu, để giành được các dự án. Bản thân Odebrecht thừa nhận đã đưa hối lộ tại 12 quốc gia ở khu vực Mỹ Latinh trong suốt 10 năm để giành hợp đồng trong quá trình đấu thầu, đồng thời chấp nhận trả khoản tiền phạt khổng lồ 3,5 tỷ USD vì những hành vi đưa hối lộ tại Mỹ, Thụy Sĩ và Brazil.

Không chỉ vậy, trong danh sách điều tra của Tòa án Tối cao công bố hồi tháng 4-2017, có tới 1/3 số quan chức trong Chính phủ hiện nay của Tổng thống Michel Temer, bao gồm 8 bộ trưởng, trong đó nhiều nhân vật có tầm ảnh hưởng rất lớn như Chánh Văn phòng Nội các - được coi như gần tương đương với chức danh Thủ tướng trong hệ thống chính trị của Brazil, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp...

Vụ bê bối Petrobras rõ ràng làm lung lay tới tận gốc đời sống chính trị và kinh tế Brazil. Nhiều nhân vật được xem như bất khả xâm phạm trước kia, nay đều lần lượt phải trả giá về hành vi vi phạm pháp luật. Dễ hiểu là trong khi suốt ngày lo hầu kiện, các quan chức có dính líu chẳng thể thực hiện được chức trách, phận sự của họ. Trong khi những tranh cãi về tiến trình điều tra Tổng thống chưa ngã ngũ, trước sức ép từ các cáo buộc, các đảng Xã hội (PSB), Nhân dân xã hội (PPS), Lao động quốc gia (PTN) và Nhân văn đoàn kết (PHS) thuộc liên minh cầm quyền của ông Temer tuyên bố chia tay và kêu gọi tổ chức tổng tuyển cử sớm. Bra-xin đang đứng trước nguy cơ xảy ra cuộc khủng hoảng chính trị mới, cũng như khiến nền kinh tế lớn nhất Mỹ La-tinh trở nên bấp bênh sau khi chớm xuất hiện dấu hiệu phục hồi.

Hơn 3 năm qua, các cơ quan thực thi pháp luật Bra-xin vẫn nỗ lực làm sáng tỏ mọi "ngóc ngách" của vụ bê bối tham nhũng Petrobras.

PHƯƠNG LINH