Xây dựng nền tảng đạo đức cách mạng theo tư tưởng Hồ Chí Minh

08/02/2018 | 15:00 PM

Xem với cỡ chữ

Đạo đức, lối sống luôn luôn được các tầng lớp nhân dân trong xã hội quan tâm và đạo đức học cũng là môn khoa học xã hội ra đời tương đối sớm để nghiên cứu nội dung và quá trình phát sinh, phát triển của đạo đức gắn với sự hình thành, phát triển tâm lý, tính cách, nhân cách của mỗi người. Ngay trong các trường phái triết học cổ đại phương Tây và phương Đông đã đề cập nhiều đến phạm trù đạo đức. Vào thời Xuân thu - Chiến quốc, trong lúc các nước thuộc Trung Hoa cổ đại tranh giành quyền lực liên miên thì Khổng Tử đã giành nhiều công sức nghiên cứu về đạo đức và đã đưa ra tư tưởng Đức trị làm nền tảng hình thành quan điểm Đức trị.

Cha ông ta cũng luôn coi trọng đạo đức, đặt nó làm vị trí hàng đầu của bậc quân tử "nhân - trí - dũng". Vào thế kỷ XV, trên văn bia ở Văn Miếu Quốc tử giám đã khẳng định "Hiền tài là nguyên khí quốc gia. Nguyên khí thịnh thì thế nước mạnh mà hưng thịnh. Nguyên khí suy thì thế nước yếu và thấp kém". Hiền tài là những người có cả đức và tài của đất nước. Như vậy cha ông ta đã dùng "hiền" để chỉ các hành vi có đạo đức, lối sống “thuận lẽ trời” của con người và được đặt trước tài.

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn luôn quan đến vấn đề đạo đức. Người đã nói, viết nhiều nhất về vấn đề đạo đức. Người đã đưa ra các tiêu chuẩn đạo đức mới và phân tích rõ mối quan hệ biện chứng giữa “đức” với “tài”. Người cho rằng: Đức là gốc, có đức mà không có tài làm việc gì cũng khó và có tài mà không có đức là người vô dụng. Người đã chỉ rõ: "Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nước thì sông cạn. Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo. Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân"(1). Người còn so sánh một cách hình ảnh là: Trời có bốn mùa “Xuân, Hạ, Thu, Đông”. Đất có bốn phương “Nam, Bắc, Tây, Đông”. Người có tứ đức “”Cần, Kiệm, Liêm, Chính”. Người cho rằng, thiếu một Mùa thì không thành Trời. Thiếu một Phương thì không thành Đất. Thiếu một Đức thì không thành Người. Người còn khẳng định: "Có tài phải có đức. Có tài không có đức, tham ô, hủ hóa hại cho nước. Có đức không có tài như ông bụt ngồi trong chùa, không giúp ích gì được ai"(2) và "Người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng, mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang"(3). Người cũng nhấn mạnh và coi trọng vấn đề đạo đức trong Đảng: "Đảng ta là đạo đức, là văn minh".

Tiếp thu các tinh hoa văn hóa của dân tộc, nhân loại và thấm nhuần tư tưởng Hồ Chí Minh, Nghị quyết Đại hội lần thứ VIII của Đảng trong việc giải quyết mối quan hệ giữa “đức” và “tài” của người cán bộ, đảng viên đã khẳng định "đức là gốc" và đến Đại hội XII, Đảng ta đã đưa đạo đức làm một thành tố quan trọng trong xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh về chính trị, tư tưởng, tổ chức và đạo đức.

Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII (6-1997) nhận định: "Một số cán bộ không chịu tu dưỡng, rèn luyện, tự phê bình và phê bình, bị chủ nghĩa cá nhân chi phối"(4). Văn kiện Đại hội IX khẳng định: "Tình trạng tham nhũng, suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống ở một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên là rất nghiêm trọng"(5). Đại hội X, Đảng ta tiếp tục  khẳng định: "Tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, phẩm chất đạo đức, lối sống, bệnh cơ hội, giáo điều, bảo thủ, chủ nghĩa cá nhân và tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí trong một bộ phận không nhỏ cán bộ, công chức còn diễn ra nghiêm trọng"(6) và "Một bộ phận cán bộ, đảng viên, kể cả một số cán bộ chủ chốt, yếu kém về phẩm chất và năng lực, vừa thiếu tính tiên phong, gương mẫu, vừa không đủ trình độ hoàn thành nhiệm vụ"(7)... Đến Đại hội XII, Đảng ta thẳng thắn thừa nhận: "Tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận cán bộ, đảng viên chưa bị đẩy lùi, có mặt, có bộ phận còn diễn biến phức tạp hơn"(8) và Nghị quyết Trung ương 4 khoá XII về tăng cường xây dựng Đảng đã chỉ rõ 9 biểu hiện suy thoái đạo đức, lối sống hiện nay.  

Thực tiễn trên là do chủ nghĩa cá nhân có chiều hướng phát triển, tình trạng đạo đức xuống cấp; lối sống trong khi thi hành công vụ thì cán bộ thường vòi vĩnh "ra điều kiện", hiện tượng chạy chức, chạy quyền, chạy tội, học giả bằng thật khá phổ biến; trên bảo dưới không nghe, “trên có chính sách, dưới có đối sách”, "phép vua thua lệ làng"… Thậm chí còn có người cho rằng cái thiếu nhất của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên hiện nay là lương tâm và cái thừa nhất là nói dối (báo cáo sai sự thật, giấu giếm và bao che khuyết điểm vi phạm, bưng bít và gây nhiễm thông tin, bạn bè, đồng nghiệp dối nhau, vợ chồng, con cái dối nhau,…) và hội chứng nói dối đã trở thành xã hội nói dối.

Như vậy, đã đến lúc đòi hỏi chúng ta phải xem xét một cách thật sự nghiêm túc về vấn đề đạo đức, lối sống. Trước tình trạng trên, Đảng ta đã chủ động, tích cực tìm các giải pháp nâng cao đạo đức cách mạng, đẩy lùi chủ nghĩa cá nhân. Bộ Chính trị khoá X đã ban hành Chỉ thị số 06-CT/TW về tổ chức cuộc vận động "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh"; Bộ Chính trị khoá XI ban hành Chỉ thị số 03-CT/TW về "Tiếp tục đẩy mạmh "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh"; khoá XII ban hành Chỉ thị số 05-CT/TW về "Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh" đã khẳng định đây là một chủ trương lớn, vừa đáp ứng yêu cầu cấp bách trong bối cảnh hiện nay, vừa có ý nghĩa lâu dài đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc... Đặc biệt, Đảng ta đã ban hành và yêu cầu phải thực hiện tốt Nghị quyết Trung ương 4 khóa XI “Một số vấn đề cấp bách về xây dựng Đảng hiện nay” và Nghị quyết Trung ương 4 khóa XII về tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng; ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ”.

Để khắc phục tình trạng trên, phòng, chống suy thoái về đạo đức, lối sống, nâng cao đạo đức cách mạng trong tình hình mới cần phải có hệ thống giải pháp đồng bộ, trước mắt cần tập trung vào một số giải pháp chủ yếu sau:

Tiếp tục đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 khoá XI và khoá XII và cuộc vận động "Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh" đi vào chiều sâu theo tinh thần Chỉ thị số 05-CT/TW của Bộ Chính trị khoá XII. Bên cạnh đó, cần phải xây dựng các chuẩn mực đạo đức, lối sống mới phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Hiện nay, trong điều kiện nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và toàn cầu hóa trở thành xu thế tất yếu, phát triển ngày càng sâu rộng… với tư cách là cơ sở cho đạo đức và mặt trái của nó là chủ nghĩa cá nhân. Nhưng chúng ta chưa đưa ra các chuẩn mực đạo đức trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa dẫn đến xuất hiện mâu thuẫn giữa thực trạng đạo đức với hiệu quả của giáo dục đạo đức, giữa thang giá trị, chuẩn mực đạo đức truyền thống với thang giá trị chuẩn mực đạo đức được hình thành trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, chủ động và tích cực hội nhập quốc tế, mâu thuẫn giữa lời nói với việc làm. Trong các văn bản về rèn luyện lối sống, nâng cao đạo đức vẫn chưa cụ thể về tình trạng đạo đức hiện nay; nội hàm của đạo đức, lối sống; các tiêu chuẩn đánh giá đạo đức của cán bộ, đảng viên; về lối sống chuẩn mực; chống suy thoái đạo đức, lối sống… Cần xây dựng chuẩn mực đạo đức, lối sống chung của xã hội và các thang giá trị, chuẩn mực đạo đức, lối sống của từng giai tầng trong xã hội để mọi người ở vị trí, cương vị của mình có căn cứ, cơ sở, điều kiện tu dưỡng, rèn luyện.

Đổi mới và tăng cường giáo dục đạo đức, lối sống cho đội ngũ cán bộ, đảng viên và toàn xã hội. Trong đó nêu gương về đạo đức, lối sống có ý nghĩa rất lớn, một tấm gương sáng về đạo đức, lối sống còn có sức thuyết phục hơn hàng trăm bài diễn thuyết hay. Mỗi thầy cô giáo ở mọi cấp, mọi nhà trường phải là tấm gương về đạo đức cho học sinh, không chỉ dạy chữ mà phải dạy làm người, học sinh không chỉ học chữ mà phải học làm người. Mọi cấp ủy, người đứng đầu và cán bộ chủ chốt các cấp, các ngành, cơ quan, đơn vị, tổ chức phải là tấm gương sáng về đạo đức, lối sống để mọi cán bộ, công chức, viên chức, nhân viên noi theo. Mỗi gia đình, dòng họ phải là mẫu mực về đạo đức, lối sống để con cháu các thế hệ noi theo. Kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục đạo đức, lối sống trong nhà trường, công sở, xã hội với giáo dục đạo đức, lối sống của từng gia đình, dòng họ. Dư luận và công luận xã hội cũng có tác động rất lớn đến tu dưỡng, rèn luyện đạo đức, lối sống, do đó phải phát huy dư luận và đặc biệt là công luận trong việc nêu gương người tốt, việc tốt và đấu tranh, lên án, phê phán triệt để các hành vi suy thoái, tha hoá đạo đức, lối sống theo đúng quy định của pháp luật.

Giải quyết hài hòa các lợi ích vật chất, tinh thần giữa cá nhân, tập thể, Nhà nước; giữa cấp trên và cấp dưới; giữa người sử dụng lao động và người lao động. Thực tế cho thấy, nhiều hành vi suy đồi đạo đức, lối sống vừa qua đều xuất phát từ lợi ích kinh tế. Các vụ án tham nhũng đều xuất phát từ theo đuổi lợi ích kinh tế bất chính và khi kiếm được nhiều tiền không bằng sức lao động của mình, họ trở nên lối sống sa đọa. Vì vậy, đồng thời với việc giải quyết hài hòa các loại lợi ích của các giai tầng trong xã hội phải kiên quyết đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng, lãng phí, độc đoán, chuyên quyền và làm tốt công tác giám sát, thanh tra, kiểm tra. Phải đặt tham nhũng, lãng phí là giặc nội xâm. Chúng ta đã nhận thức được tham nhũng, lãng phí là một trong những nguy cơ có thể là thay đổi bản chất của Đảng và mất chế độ, nhưng trong chỉ đạo thực tiễn lại chưa coi đó là một loại giặc, chưa thẳng tay trừng trị những kẻ tham nhũng, lãng phí như tội phản quốc như Lênin, Hồ Chí Minh đã chỉ rõ, khẳng định và yêu cầu.

Trong xu thế tất yếu của toàn cầu hóa và quá trình chủ động, tích cực hội nhập của nước ta, cần phải quản lý chặt chẽ quá trình giao lưu văn hóa, ngăn chặn có hiệu quả sự xâm nhập của văn hóa lai căng, độc hại; xây dựng và phát triển nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc để thực sự vừa là nền tảng tinh thần vừa là động lực của sự phát triển; xây dựng văn hóa cơ quan, công sở, văn hóa Đảng,…

Các tổ chức đảng cần thực hiện nghiêm túc kiểm tra, giám sát cán bộ, đảng viên trong việc tu dưỡng, rèn luyện đạo đức, lối sống theo Quy định số 55-QĐ/TW, ngày 10-01-2012 của Ban Bí thư khoá XI (Ban Bí thư khoá XII đang sửa đổi, bổ sung) với quan điểm phòng để xây dựng đạo đức trong sạch, lối sống làm mạnh theo tư tưởng đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh là chủ đạo, nhưng đối với những cán bộ, đảng viên tha hoá đạo đức, lối sống cần phải xử lý nghiêm minh theo hướng đưa ra khỏi danh sách cán bộ, đảng viên những cá nhân suy đồi đạo đức, lối sống.

Tóm lại, trong quá trình đổi mới chúng ta đã đạt được những thành tựu to lớn và có ý nghĩa lịch sử. Theo quy luật, đạo đức luôn tụt lùi tương đối so với phát triển kinh tế, song không phải vì thế mà chúng ta cứ để đạo đức, lối sống tha hoá. Đã đến lúc chúng ta phải ngồi lại xem xét một cách hết sức nghiêm túc về vấn đề đạo đức, lối sống của xã hội nói chung và đạo đức, lối sống của cán bộ, đảng viên nói riêng ở nước ta hiện nay để kiên quyết chuyển từ quan điểm, chủ trương, đường lối, giải pháp, biện pháp phòng, chống suy thoái đạo đức, lối sống thành hành động thực tiễn nhằm "nâng cao đạo đức cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân, cơ hội, thực dụng" trong giai đoạn cách mạng mới để Đảng ta thật sự “là đạo đức, là văn minh" như Chủ tịch Hồ Chí Minh hằng mong muốn. Khi Đảng ta “là đạo đức, là văn minh" sẽ là tiêu chuẩn, chuẩn mực, bài học nêu gương tốt nhất, có sức lan toả rộng lớn và chi phối đạo đức, lối sống của toàn xã hội./.

--------------------

1- Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 5,  Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội 2000, Tr 252 -253.

2- Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 7,  Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội 2000, Tr 452.

3- Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 9,  Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội 2000, Tr 283.

4-Văn kiện Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương khóa VIII, Nxb CTQG, Hà Nội 1997, Tr73.

5- Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội 2001, Tr 76.

6- Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội 2006, Tr 48.

7- Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội 2006, Tr 66.

8- Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội 2016, Tr 44.

Cao Văn Thống

Ủy viên UBKT Trung ương