Tư tưởng Hồ Chí Minh về phê bình trong tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc”

02/06/2017 | 08:55 AM

Xem với cỡ chữ

Cách đây 70 năm (1947-2017), Chủ tịch Hồ Chí Minh viết tác phẩm "Sửa đổi lối làm việc", trong đó tư tưởng phê bình cho đúng trong tác phẩm của Người không chỉ có giá trị lý luận, mà còn có giá trị thực tiễn to lớn trong công tác xây dựng Đảng hiện nay, nhất là khi cuộc đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" trong nội bộ, theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 4, khóa XII.

Nhân dịp 127 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, chúng ta cùng nhìn lại tư tưởng của Người về phê bình cho đúng trong tác phẩm "Sửa đổi lối làm việc".

Với Chủ tịch Hồ Chí Minh, việc tự phê bình và phê bình phải được thực hiện như cơm ăn, nước uống hằng ngày của mỗi con người. Trong tác phẩm "Sửa đổi lối làm việc" Hồ Chí Minh chỉ rõ, tự phê bình và phê bình là cốt để giúp nhau sửa chữa, giúp nhau tiến bộ; cốt để sửa đổi cách làm việc cho tốt hơn, đúng hơn; cốt để đoàn kết và thống nhất nội bộ. Cũng tại tác phẩm này, trong 12 điều về "Tư cách của một đảng chân chính, cách mạng" thì có tới 5 điều Bác căn dặn liên quan đến tự phê bình và phê bình.

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, tự phê bình và phê bình là một trong những nội dung cơ bản của văn hóa đạo đức - văn hóa Đảng. Chỉ có tuân thủ theo nguyên tắc này, Đảng mới luôn luôn giữ được sự trong sạch, mới hết lòng hết sức phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân, giữ gìn tư cách của một đảng cách mạng, một đảng chân chính. Phê bình là thấy ai có khuyết điểm thì thành khẩn nói cho họ biết để họ sửa chữa. Vì vậy, chỉ có Đảng chân chính, Đảng cách mạng mới có thể mạnh dạn tự phê bình, hoan nghênh phê bình và kiên quyết sửa chữa, khắc phục những khuyết điểm, tồn tại. Tự phê bình và phê bình ngoài động cơ, mục đích trong sáng còn cần phải có thái độ đúng, phương pháp đúng, thậm chí còn phải chú ý cả hoàn cảnh cụ thể của người được phê bình.

Vì vậy, ngay trong chương đầu tiên của tác phẩm "Sửa đổi lối làm việc", Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có đề mục "Phải sửa đổi lề lối làm việc của Đảng". Người viết: "Đảng ta hy sinh tranh đấu, đoàn kết, lãnh đạo nhân dân, tranh lại thống nhất và độc lập. Công việc đã có kết quả vẻ vang. Nhưng, nếu mỗi cán bộ, mỗi đảng viên làm việc đúng hơn, khéo hơn, thì thành tích của Đảng còn to tát hơn nữa… Vì vậy, ngay từ bây giờ, các cơ quan, các cán bộ, các đảng viên, mỗi người mỗi ngày phải thiết thực tự kiểm điểm và kiểm điểm đồng chí mình. Hễ thấy khuyết điểm phải kiên quyết tự sửa chữa, và giúp đồng chí mình sửa chữa. Phải như thế, Đảng mới chóng phát triển, công việc mới chóng thành công".

Những điều đó đến nay vẫn mang tính thời sự, cấp thiết, có ý nghĩa to lớn đối với việc xây dựng, chỉnh đốn Đảng và các tổ chức đoàn thể, xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên, góp phần xây dựng Đảng ta trong sạch, vững mạnh. Người chỉ rõ những vấn đề có tính nguyên tắc trong thực hiện tự phê bình và phê bình "theo tinh thần nhân ái và lập trường cách mệnh", đồng thời nêu một tấm gương sáng về tự phê bình và phê bình.

Hồ Chí Minh không bao giờ tự cho mình đứng ngoài những sai lầm, khuyết điểm của Đảng và Chính phủ mà thường nhận lỗi về mình. Người luôn thật lòng đề nghị và khuyến khích người khác phê bình mình. Tại buổi lễ bế mạc lớp bổ túc trung cấp (tháng 10-1947), Hồ Chí Minh đã nói: "Tôi làm điều xấu, các đồng chí trông thấy, phải phê bình cho tôi sửa chữa ngay. Nếu tôi có vết nhọ trên trán, các đồng chí trông thấy, lại lấy cớ "nể Cụ" không nói, là tôi mang nhọ mãi. Nhọ ở trên trán thì không quan trọng, nhưng nếu có vết nhọ ở trong óc, ở tinh thần, mà không nói cho người ta sửa tức là hại người".

 Người coi tự phê bình và phê bình là "vũ khí rất cần thiết và sắc bén, nó giúp chúng ta sửa chữa sai lầm và phát triển ưu điểm", là "thang thuốc" tốt nhất để chữa trị các "chứng bệnh" do chủ nghĩa cá nhân gây ra. Trong đó tư tưởng đặc sắc, nổi bật của Người về tự phê bình và phê bình là "phê bình cho đúng" để "trị bệnh cứu người". "Sửa đổi lối làm việc" là một tác phẩm có giá trị rất lớn về nhiều mặt, trong đó tự phê bình và phê bình là nội dung xuyên suốt. Là một đảng viên và trên cương vị lãnh tụ cao nhất của Đảng, Hồ Chí Minh thấy rõ những thiếu sót, khuyết điểm ở một bộ phận cán bộ, đảng viên trong bối cảnh Đảng cầm quyền.

Trước những ý kiến cho rằng, tiến hành tự phê bình và phê bình là vô hình dung vạch rõ khuyết điểm của Đảng, của Chính phủ, của mình cũng như đồng chí mình, như vậy kẻ địch sẽ lợi dụng để phá hoại Đảng, Hồ Chí Minh lập luận: Làm người khó ai tránh khỏi lỗi lầm, thiếu sót. Đảng ta là một tổ chức chính trị tiên phong của giai cấp công nhân, tập hợp những chiến sĩ trung kiên, thông minh, dũng cảm..., nhưng Đảng cũng từ trong xã hội mà ra, không phải "trên trời rơi xuống" nên không tránh khỏi khuyết điểm, thiếu sót. Người chỉ ra nhiều lý do khách quan, chủ quan dẫn tới nhiều thiếu sót, khuyết điểm, thậm chí sai lầm của cán bộ, đảng viên. Điều đó là lẽ bình thường, quan trọng là thái độ của những người cộng sản ra sao trước những lỗi lầm mắc phải. Nếu "sợ mất uy tín và thể diện", không quyết tâm sửa chữa sai lầm, khuyết điểm, đó là điều bất bình thường. Người khẳng định: "Một Đảng mà giấu giếm khuyết điểm của mình là một Đảng hỏng. Một Đảng có gan thừa nhận khuyết điểm của mình, vạch rõ những cái đó, vì đâu mà có khuyết điểm đó, xét rõ hoàn cảnh sinh ra khuyết điểm đó, rồi tìm kiếm mọi cách để sửa chữa khuyết điểm đó. Như thế là một Đảng tiến bộ, mạnh dạn, chắc chắn, chân chính". Người chỉ rõ: Khuyết điểm cũng như chứng bệnh. Phê bình thì giống như uống thuốc. Nếu sợ phê bình thì cũng khác nào là có bệnh mà giấu bệnh, không dám uống thuốc. Như vậy thì bệnh tình lại càng nặng thêm, không chết "cũng la lết quả dưa". Do vậy, đối với đảng viên, cán bộ mà "nể nang không phê bình, để cho đồng chí mình cứ sa vào lầm lỗi, đến nỗi hỏng việc. Thế thì khác nào thấy đồng chí mình ốm, mà không chữa cho họ. Nể nang mình, không dám tự phê bình, để cho khuyết điểm của mình chứa chất lại. Thế thì khác nào mình tự bỏ thuốc độc cho mình!".

Người cũng chỉ rõ: "Mỗi cán bộ, mỗi đảng viên, mỗi ngày phải tự kiểm điểm, tự phê bình, tự sửa chữa như mỗi ngày phải rửa mặt. Được như thế thì trong Đảng sẽ không có bệnh mà Đảng sẽ mạnh khoẻ vô cùng".

 Theo Người, khi phê bình người khác phải biết cách, phải khéo léo, phải sáng suốt để người bị phê bình nhận ra khuyết điểm của mình và tự sửa chữa. Đồng thời, bên cạnh chỉ rõ những khuyết điểm cũng phải nêu lên những ưu điểm để vừa sửa chữa cho nhau, vừa khuyến khích nhau. Mục đích là cho mọi người học tập ưu điểm của nhau và giúp nhau khắc phục những hạn chế.

Để phê bình và tự phê bình đạt được kết quả mong muốn, điều có ý nghĩa then chốt là phải "phê bình cho đúng". Phê bình cho đúng chẳng những không làm giảm thể diện, uy tín của người bị phê bình, trái lại, còn làm cho sức mạnh, uy tín của Đảng và cán bộ, đảng viên tăng lên. Muốn phê bình cho đúng, trước hết phải xác định đúng mục đích và đối tượng phê bình. Phê bình cốt là để giúp nhau sửa chữa khuyết điểm, làm việc cho tốt hơn, tạo ra sự đoàn kết, thống nhất nội bộ. Phê bình mình cũng như phê bình người khác không phải là dịp để công kích lẫn nhau, nói xấu và bôi nhọ danh dự của nhau. Bản thân mình khi phê bình người khác không phải là soi mói, "bới lông tìm vết" của đồng chí mình để tìm cơ hội "hạ bệ" lẫn nhau. Người xác định đối tượng cần phê bình là công việc chứ không phải phê bình người. Những việc làm sai trái, những suy nghĩ lệch lạc, sai lầm, khuyết điểm dù đó là của cá nhân hay của tổ chức, dù đó là đảng viên bình thường hay là cán bộ cấp cao đều phải được phê bình một cách kiên quyết và "phải lập tức sửa chữa".

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, có thái độ đúng với những khuyết điểm, thiếu sót và tìm ra phương pháp phê bình thích hợp là điểm có ý nghĩa mấu chốt trong nâng cao hiệu quả của tự phê bình và phê bình trong Đảng. Người cũng nghiêm khắc lên án thái độ, cách xử lý không đúng đắn trước những khuyết điểm, thiếu sót của tổ chức đảng hay cán bộ, đảng viên. Khi có người mắc phải sai lầm, khuyết điểm, thái độ đúng của cán bộ, đảng viên, tổ chức đảng là không "đao to búa lớn", vội vàng chụp mũ cho họ là "cơ hội chủ nghĩa" rồi đi đến cảnh cáo "khai trừ" một cách áp đặt. Muốn cho họ thành tâm sửa chữa, phải tiến hành giải thích rõ ràng, làm cho họ tự nhận thấy sai sót của mình để vui lòng sửa chữa. Để làm được điều đó, "phải biết cách phê bình sáng suốt, khôn khéo, như chiếu tấm gương cho mọi người soi thấu những khuyết điểm của mình, để tự mình sửa chữa".

Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu: Phê bình phải được tiến hành một cách thường xuyên liên tục. Làm được như vậy, theo Người: Các sai lầm khuyết điểm sẽ được rửa sạch ngay khi nó mới phôi thai.

Quán triệt sâu sắc tư tưởng tự phê bình, phê bình của Chủ tịch Hồ Chí Minh hiện nay, sẽ là đơn thuốc hiệu nghiệm để "đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi có hiệu quả tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" trong nội bộ, theo tinh thần Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương (khóa XII) và nâng cao một bước chất lượng, hiệu quả việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh./.

Đặng Công Thành

Học viện Chính trị Bộ Quốc phòng