Vụ bê bối tham nhũng liên quan đến Quỹ 1MDB của Malaysia đến lúc ra ánh sáng

11/07/2018 | 15:01 PM

Xem với cỡ chữ

Ngày 22-5-2018, cựu Thủ tướng Malaysia Najib Razak trình diện trước Ủy ban điều tra chống tham nhũng (MACC), sau khi cơ quan này yêu cầu ông giải thích về khoản tiền khả nghi 10,6 triệu USD được chuyển vào tài khoản ngân hàng của ông. Sự việc xảy ra chỉ sau chưa đầy 2 tuần ông Najib thất bại trong cuộc bầu cử Hạ viện và phải rời chính trường, càng làm tăng thêm những dư luận cho rằng, đã tới lúc phải nghiêm túc lật lại những hồ sơ cáo buộc tham nhũng mà cựu Thủ tướng Malaysia dễ dàng “cho qua” khi còn tại vị.

“Cái dùi trong bọc” lâu ngày tất ra

Việc ông Najib đến trình diện MACC nằm trong khuôn khổ cuộc điều tra việc thất thoát hàng tỷ USD từ Quỹ đầu tư Nhà nước Malaysia (gọi tắt là 1MDB). Khoản tiền 42 triệu ringgit (tương đương 10,6 triệu USD) nói trên chuyển từ SRC International - từng là một bộ phận của Quỹ 1MDB - vào tài khoản của ông Najib.

Vụ việc kể trên không phải mới có. Ngay từ cuối năm 2015, MACC đã phát hiện chứng cứ thuyết phục cho thấy khoản tiền 10,6 triệu USD trên được chuyển từ SRC International vào một tài khoản của Thủ tướng Najib Razak. Tuy nhiên, khi MACC báo cáo với Bộ trưởng Bộ Tư pháp lúc đó, ông Mohamed Apandi Ali, thì ông này gạt phắt. Đây là thông tin do ông Lim Chee Wee, thành viên của ủy ban điều tra 8 người được MACC giao trách nhiệm điều tra hồi đầu năm 2016 về số tiền 681 triệu USD có nguồn gốc mù mờ được chuyển vào tài khoản ngân hàng của ông Najib, vừa tiết lộ với báo chí.

Tuy nhiên, giờ đây đất đang rung dưới chân vị cựu thủ tướng lắm tai tiếng này. Một trong những động thái đầu tiên của tân thủ tướng Mahathir Mohamad là cam kết sẽ đưa ra ánh sáng các bê bối dưới thời chính phủ tiền nhiệm. Trong đó, tập trung điều tra "đến nơi đến chốn" bê bối thụt két 1MDB và sẽ có biện pháp trừng phạt thẳng tay với những đối tượng tiếp tay hay trục lợi từ hành vi tham nhũng quỹ này.

Sau khi thất bại trong cuộc bầu cử Hạ viện ngày 9-5, ông Najib từ chức Chủ tịch Liên minh Mặt trận Quốc gia (BN) và Chủ tịch Tổ chức Dân tộc Mã Lai Thống nhất (UMO), muốn sang Indonesia nghỉ ngơi vài ngày. Tuy nhiên, ông Najib và vợ - bà Rosmah Mansor - không thể ra khỏi biên giới đất nước bởi Cục Quản lý di trú đưa tên họ vào danh sách cấm xuất cảnh.

Ngày 15-5, ông Abdul Razak Idris, cựu Giám đốc Bộ phận Tình báo và điều tra trực thuộc MACC đến cơ quan này tố cáo rằng khi còn tại vị, ông Najib đã lợi dụng chức vụ ngăn chặn MACC điều tra bê bối liên quan tới 1MDB và Công ty Quỹ hưu trí (KWAP). Ngoài ra, theo ông Idris, ông Najib còn có tài sản bất minh, cần phải công khai. Ông Idris cho biết thêm, sở dĩ ông đứng ra tố cáo ông Najib vì muốn MACC lập tức mở lại cuộc điều tra về bê bối ở 1MDB và KWAP, làm rõ các cáo buộc liên quan tới tham nhũng, rửa tiền…

 Theo ông Idris, cơ quan chấp pháp Malaysia có thể hợp tác với Thụy Sĩ, Mỹ, Singapore và các nước khác điều tra về nguồn tiền và tài sản của 1MDB ở nước ngoài, nhanh chóng phát hiện, dẫn độ và đưa ra xét xử Low Teak Jho (nhà tài chính Malaysia bị cáo buộc dính líu tới vụ bê bối ở 1MDB) cùng các quan chức 1MDB khác. Ngoài ra, ông Idris còn cho biết, sẽ tố cáo với cơ quan cảnh sát về những nhân viên công vụ từng cố tình giúp một số quan chức thoát khỏi sự trừng phạt của pháp luật, không bị tịch thu tài sản.

Tiếp đó, ngày 18-5, Cảnh sát Hoàng gia Malaysia (PDRM) thu giữ 72 túi đựng trang sức, hàng loạt ngoại tệ và tài sản có giá trị tại căn hộ cao cấp của gia đình ông Najib Razak ở đường Jalan Raja Chulan. Số hiện vật này được cho là có liên quan đến Quỹ 1MDB. Cục trưởng Cục Cảnh sát điều tra tội phạm kinh tế (CCID) Amar Singh Ishar Singh cho biết, ngoài số túi đồ trên, cảnh sát còn thu giữ 284 hộp chứa hàng loạt túi xách hàng hiệu xa xỉ cũng như  két sắt và các tài liệu được cho là liên quan đến Quỹ 1MDB. Được biết, cuộc khám xét tại căn hộ này chỉ là một trong 6 địa điểm liên quan đến ông Najib trong vụ điều tra Quỹ 1MDB, bao gồm cả trụ sở Văn phòng Thủ tướng.

Chưa hết, cô Azrene Ahmad, con gái riêng của bà Rosmah Mansor chia sẻ trên tài khoản Facebook cá nhân rằng, mẹ cô và bố dượng là những người ích kỷ và tham lam: “Họ nhận tiền và cũng tiêu tiền như nước để mua sắm những thứ xa xỉ như kim cương và hối lộ để theo đuổi con đường quyền lực”.

“Khối u” 1MDB

Quỹ Đầu tư Nhà nước Malaysia “Vì một Malaysia phát triển” (1Malaysia Development Berhad - 1MDB) được thành lập vào năm 2009, ngay sau khi ông Najib Razak nhậm chức Thủ tướng Malaysia. Mục tiêu của quỹ là nhằm thu hút đầu tư vào Malaysia bằng cách thành lập các liên doanh với các công ty nước ngoài. Tuy nhiên, từ năm 2014, công ty đã phải vật lộn để trả các khoản nợ lên tới hơn 11 tỷ USD.

Cũng từ thời điểm đó, Quỹ 1MDB bị các nhà điều tra của Malaysia nhiều lần đề cập đến. Ông Najib bị cáo buộc có liên quan tới việc để thất thoát hàng tỷ USD trong các giao dịch với nước ngoài thông qua 1MDB. Cho tới bây giờ, ông Najib cũng như quỹ 1MDB nhiều lần bác bỏ các cáo buộc này. Theo ông Najib, khoản tiền 681 triệu USD có trong tài khoản ngân hàng cá nhân của ông là số tiền tài trợ từ một thành viên hoàng gia Arab Saudi. Khoản 10,6 triệu USD là phần thêm vào số tiền đó.

Các hoạt động điều tra đều không chứng minh được sai phạm của những nhà điều hành quỹ. Ngay trước cuộc bầu cử ngày 9-5 vừa qua, Tòa án Tối cao Malaysia phán quyết rằng không có bằng chứng buộc tội Quỹ 1MDB gây thất thoát 3,7 tỷ USD và không có bằng chứng buộc tội các thành viên ban lãnh đạo của công ty có các hành động sai phạm. Dư luận Malaysia cho rằng, đó là do tác động từ ông Najib Razak với  cương vị Thủ tướng Malaysia.

Nhưng mọi việc đã khác, khi ông Najib Razak thất bại khi tái tranh cử và bị đưa vào diện điều tra tham nhũng. Ngày 12-5, Chính phủ Malaysia cho biết, báo cáo kiểm toán về Quỹ đầu tư Nhà nước (gọi tắt là 1MDB) được công khai sau khi Thủ tướng Mahathir Mohammad ra lệnh cho cảnh sát dỡ bỏ dấu niêm phong “mật”.

 Quyết định giải mật tài liệu này mở đầu cho cuộc điều tra vụ bê bối tham nhũng được đánh giá là lớn nhất lịch sử Malaysia kể từ khi giành độc lập. Bản báo cáo được xếp loại “mật” vào ngày 22-1-2016, sau đó được chuyển đến Ủy ban Kế toán công hồi tháng 3-2016 và liên quan trực tiếp đến cựu Thủ tướng Najib Razak, người bị cáo buộc nắm vai trò lớn làm thất thoát 3,7 tỷ USD từ các giao dịch với nước ngoài thông qua 1MDB.

Theo đó, khoản nợ khổng lồ 1MDB đang phải gánh chịu là do quỹ này thực hiện nhiều chiến lược đầu tư, phần lớn ra nước ngoài nhưng hoàn toàn không có khả năng thu hồi vốn. Trong đó phải kể đến hợp đồng đối tác với một công ty dầu khí nhỏ của Saudi Arabia được 1MDB bơm vào khoảng 1 tỷ USD vào năm 2009. Các điều tra viên cho rằng, một phần trong số tiền đó không được thể hiện trên sổ sách. Trọng tâm là một giao dịch từ năm 2012, trong đó IPIC - một quỹ nhà nước của Abu Dhabi, đã đồng ý làm người bảo lãnh cho 1MDB. Tuy nhiên, các ngân khoản đến hạn theo thỏa thuận phải được trả cho công ty con của IPIC, nhưng cuối cùng lại được chuyển khoản cho một công ty không liên quan có trụ sở tại quần đảo British Virgin - nơi được mệnh danh là thiên đường trốn thuế.

Liên quan đến khoản tiền 681 triệu USD trực tiếp dính líu tới ông Najib, ngày 3-7-2015, tờ Wall Street Journal (Mỹ) cho hay, các điều tra viên Malaysia phát hiện ra gần 700 triệu USD được chuyển từ 1MDB, vòng qua các tổ chức chính phủ, ngân hàng và các công ty có liên quan tới quỹ này, để đến tài khoản cá nhân của Thủ tướng Najib trong tháng 3-2013. Số tiền này chia thành 2 lần chuyển khoản với trị giá 620 triệu USD và 61 triệu USD.

Thời điểm chuyển khoản là 2 tháng trước cuộc bầu cử Hạ viện năm 2013, mà đương kim Thủ tướng Najib là người thắng cuộc. Đây là thời điểm gây tranh cãi vì 1MDB có thể tài trợ trái phép cho chiến dịch tranh cử của ông Najib. Văn phòng Thủ tướng bác bỏ những cáo buộc trên và cho rằng đây là động cơ “phá hoại chính trị” nhằm làm suy yếu niềm tin vào nền kinh tế, làm hoen ố chính phủ và loại bỏ Thủ tướng được bầu dân chủ.

Ngoài cơ quan chức năng Malaysia, Quỹ 1MDB từng là đối tượng điều tra của ít nhất 5 quốc gia khác. Ngân hàng Trung ương Singapore hồi cuối tháng 7-2016 tuyên bố những phát hiện gần đây về 1MDB làm ảnh hưởng đến uy tín của Singapore như một trung tâm tài chính minh bạch và đáng tin cậy. Giới chức Singapore đang điều tra các dòng vốn liên quan đến 1MDB về các hành vi có thể như rửa tiền, gian lận chứng khoán và các vi phạm khác trái quy định của Singapore. Singapore đã tịch thu số lượng tài sản trị giá 240 triệu đô la Singapore (176,82 triệu USD) trong cuộc điều tra các dòng vốn có nghi vấn.

Trong khi đó, Bộ Tư pháp Mỹ đang kiện đòi 1MDB trả 1 tỷ USD trong số tiền bị cáo buộc chiếm dụng thông qua các tài khoản ngân hàng ở Mỹ. Theo Bộ Tư pháp Mỹ, tiền của 1MDB được dùng để trang trải cho lối sống xa hoa của “nhiều cá nhân, bao gồm cả công chức” Malaysia.

Hệ lụy không nhỏ

Rõ ràng, vụ bê bối tham nhũng liên quan đến 1MDB và ông Najib Razak là vết nhọ lớn, tác động xấu tới tình hình kinh tế - xã hội Malaysia. Cùng với một số chính sách kinh tế gây tranh cãi, vụ bê bối này là một nguyên nhân chính khiến nhiều nhiều thành viên UMNO, trong đó có cả những người lão thành, bất đồng với ban lãnh đạo, rời bỏ tổ chức. Điển hình là việc cựu Thủ tướng, cũng là cựu Chủ tịch UMNO Mahathir Mohamad hồi tháng 2-2016 tuyên bố rời bỏ UMNO vì cho rằng đảng này "ủng hộ tham nhũng".

Ông Mahathir nói rằng ông rời khỏi UMNO vì mất niềm tin vào sự lãnh đạo hàng đầu của Đảng, khi UMNO giờ đây chỉ có mục đích bảo vệ ông Najib Razak. Sau đó, chính khách kỳ cựu 92 tuổi này dẫn dắt Liên minh Hy vọng (PH) trong cuộc bầu cử vừa qua. Nhiều cử tri Malaysia không còn tin tưởng vào chính quyền của ông Najib, cũng chuyển sang ủng hộ phe đối lập khi đặt niềm tin vào ông Mahathir, người từng giữ cương vị Thủ tướng 22 năm liên tục.

Tất cả những điều đó làm nên chiến thắng vang dội của Liên minh Hy vọng (PH) trong cuộc bầu cử ngày 9-5 vừa qua. Liên minh Mặt trận quốc gia (BN) với nòng cốt là đảng Tổ chức Dân tộc Mã Lai thống nhất (UMNO) sau hơn 50 năm liên tục nắm quyền điều hành đất nuớc (từ năm 1967 đến nay), bị mất vị thế là lực lượng lãnh đạo quốc gia. Tuy nhiên, đây là cơ hội để UMNO chấn chỉnh, cải tổ bộ máy của mình, để có thể nhanh chóng lấy lại uy tín, vị thế.

Cựu thủ tướng Najib Razak trình diện tại MACC sáng 22-5-2018.

Đây cũng là dịp để các cơ quan chức năng Malaysia “giải phẫu” vụ bê bối liên quan đến 1MDB và ông Najib Razak một cách dứt khoát, minh bạch. Một đội điều tra liên ngành, với sự tham gia của Ngân hàng Trung ương, Cảnh sát Hoàng gia và MACC được thành lập để truy tìm dấu vết vi phạm pháp luật trong bê bối 1MDB. Đội sẽ phối hợp với giới chức trách Mỹ, Thụy Sĩ, Singapore, Ca-na-đa và nhiều nước khác để thu thập dữ liệu và chứng cứ.

Liên quan tới người tiền nhiệm, ngày 15-5,Thủ tướng Mahathir Mohamad tuyên bố ông Najib Razak có thể bị khởi tố trong tương lai gần nếu cuộc điều tra xác nhận là có tội. Ông Mahathir cho biết, “chân tướng vụ việc đang dần hiện ra” khi rất nhiều quan chức cao cấp tự nguyện cung cấp thông tin liên quan. Theo một số dư luận, nếu không có các bằng chứng đảo ngược được tình thế, ông Najib có thể bị kết án dưới 20 năm tù và chịu một khoản phạt không ít hơn 5 lần số tiền nhận hối lộ và giá trị tài sản không chứng minh được nguồn gốc./.

 Phương Linh