Tòa án Malaysia phán quyết về vụ bê bối Quỹ 1MDB - Chạy trời không khỏi nắng

14/10/2020 | 08:50 AM

Xem với cỡ chữ

Trong phiên tòa mở ngày 28-7-2020, Tòa án thượng thẩm ở Kuala Lumpur tuyên phạt cựu Thủ tướng Malaysia, ông Najib Razak, 12 năm tù giam vì tội lạm dụng chức vụ liên quan đến Quỹ Đầu tư nhà nước Malaysia (1MDB). Ông Najib, con trai cả của vị Thủ tướng thứ hai rất được kính trọng trong lịch sử Malaysia là ông Abdul Razak Hussein, giờ cũng đi vào lịch sử khi là người đầu tiên từng đứng đầu Chính phủ bị kết án tại tòa án hình sự.

Cựu Thủ tướng Malaysia Najib Razak (giữa) ra trước Tòa án thượng thẩm Kuala Lumpur.

Phép thử về tính nghiêm minh

Tòa án thượng thẩm ở Kuala Lumpur chính thức kết tội ông Najib Razak phạm 7 tội danh, trong đó có 1 tội danh về lạm dụng chức vụ, 3 tội danh về lạm dụng tín nhiệm và 3 tội danh về rửa tiền. Các tội danh này liên quan đến vụ chiếm đoạt 9,7 triệu USD từ SRC International, một công ty con trước đây của 1MDB.

Trong phán quyết cuối cùng, Tòa tuyên phạt cựu Thủ tướng Najib Razak 12 năm tù giam và yêu cầu ông phải nộp phạt 210 triệu ringgit (tương đương 49,4 triệu USD) vì tội lạm dụng chức vụ liên quan đến Quỹ 1MDB. Các án phạt này phải được thực hiện cùng lúc. Ngoài ra, tòa cũng tuyên phạt cựu chính khách 67 tuổi này 10 năm tù giam đối với tội lạm dụng tín nhiệm và 10 năm tù giam cho tội rửa tiền. Tuy nhiên, theo luật Malaysia, tổng hợp các án phạt, trên thực tế ông Najib Razak chỉ phải chịu mức án cao nhất là 12 năm và nộp tiền phạt. Các luật sư của ông Najib đã xin tòa "tạm hoãn án tù" cho thân chủ của mình, tức sẽ chịu nộp phạt tiền trước.

Quỹ 1MDB do cựu Thủ tướng Najib Razak sáng lập năm 2009 nhằm phát triển kinh tế - xã hội Malaysia, tuy nhiên đã chính thức phá sản vào năm 2018. Các nhà điều tra Malaysia và Mỹ cho rằng quỹ này đã để thất thoát khoảng 4,5 tỷ USD trong thời gian từ năm 2009 - 2015, trong đó khoảng 1 tỷ USD được gửi vào các tài khoản cá nhân của ông Najib. Vụ bê bối trên là một trong những nguyên nhân chính khiến ông Najib Razak và đảng Dân tộc Mã Lai Thống nhất (UMNO)- nòng cốt trong Liên minh Mặt trận Dân tộc cầm quyền liên tục tại Malaysia kể từ khi nước này độc lập năm 1957 thất bại trong cuộc bầu cử năm 2018. Trước liên minh cải cách do “người cũ” của UMNO là cựu Thủ tướng Mahathir Mohamad thành lập và lãnh đạo, sau khi ông này rời bỏ UMNO vì cho rằng đảng này suy thoái vì tệ nạn tham nhũng.

Ông Najib đã bị đưa ra xét xử về bê bối Quỹ 1MDB kể từ khi mất quyền lực và phải đối mặt với 42 cáo buộc rửa tiền và hối lộ, trong 5 vụ khởi tố khác biệt. Phiên tòa có phán quyết ngày 28-7 được bắt đầu cách đây 16 tháng, các vụ còn lại cũng về các tội lạm quyền, lạm dụng tín nhiệm và rửa tiền. Tuy nhiên, ông Najib vẫn khẳng định ông vô tội, đồng thời cho rằng các cáo buộc chống lại ông là nhằm mục đích chính trị.

Tiến trình xét xử đã nhiều lần bị hoãn, kéo dài. Đặc biệt, sau việc đảng UMNO của ông Najib nắm lại quyền binh từ tháng 3-2020 vừa qua khi liên minh cải cách chia rẽ về đường hướng sắp xếp nhân sự lãnh đạo kế cận ông Mahathir Mohamad dẫn đến mất đa số tại Quốc hội để duy trì quyền lực, khiến không ít dư luận cho rằng vụ xử rút cục sẽ chẳng đi đến đâu. Vì thế, phán quyết của tòa đối với ông Najib vào sáng 28-7 được xem là một phép thử về tính nghiêm minh của Nhà nước pháp quyền Malaysia. Ngay trước khi có kết quả, không ít nhà quan sát lo ngại về khả năng can thiệp chính trị vào tòa. Thực tế, khi ông Najib ra tòa, trong quá trình xét xử, bên ngoài trụ sở Tòa án thượng thẩm Kuala Lumpur xuất hiện nhiều đám đông mặc đồ đỏ (màu tượng trưng cho UMNO) hô vang những khẩu hiệu ủng hộ ông này.

Thế nhưng trong phiên tòa ngày 28-7, thẩm phán Mohamad Nazlan Mohamad Ghazali nêu rõ rằng sau khi cân nhắc mọi bằng chứng trong vụ án, tòa án đi đến kết luận rằng các công tố viên đã chứng minh được ông Najib có tội. Bản án được xem là phán quyết nghiêm khắc, nhưng công bằng. Thủ tướng đương nhiệm Muhyiddin Yassin cho biết Chính phủ Malaysia tôn trọng phán quyết của Tòa án, cũng như quyền kháng cáo của ông Najib.

Khi chống tham nhũng là nguyên tắc hoạt động cốt lõi

Giới phân tích cho rằng phán quyết ngày 28-7 của tòa có thể khích lệ bên nguyên trong các vụ kiện khác liên quan đến ông Najib, và thể hiện với giới doanh nghiệp rằng hệ thống pháp lý của Malaysia có đủ thẩm quyền và năng lực thụ lý các vụ án hình sự quốc tế. Ông Oh Ei Sun, nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện các Vấn đề quốc tế Singapore bình luận: “Phán quyết là nền tảng vững chắc cho quá trình tố tụng liên quan đến các vụ kiện 1MDB”. Cũng theo nhà nghiên cứu này, Các công tố viên quyết tâm theo đuổi vụ việc để sửa chữa hình ảnh đã bị hoen ố của Malaysia vì bê bối tham nhũng, cũng là để nhắc nhở các quan chức cấp cao rằng không ai nằm ngoài phạm vi pháp luật. Nhà phân tích Bridget Welsh của Đại học Nottingham Malaysia cho rằng: “Phán quyết rất có lợi cho Malaysia… Nó tạo ra tâm lý phấn khích trong dư luận rằng công lý đang được thực thi… Bê bối 1MDB đã hủy hoại danh tiếng của Malaysia, và những diễn biến này là bước tiến nhằm sửa chữa những tổn hại ấy”.

Dư luận Malaysia và giới phân tích thống nhất đánh giá, phán quyết đã làm tăng uy tín của Thủ tướng Muhyiddin Yassin và chính phủ hiện tại, dù hiện ông này đang phải dựa vào sự hậu thuẫn của UMNO. Là chính khách nổi tiếng nguyên tắc trong số các nhân vật lãnh đạo UMNO trước đây, ông Muhyiddin Yassin, 73 tuổi, luôn đề cao tính minh bạch trong hoạt động công vụ. Khi bê bối Quỹ 1MDB bắt đầu vỡ lở vào năm 2015, trên cương vị Phó thủ tướng, ông Muhyiddin công khai kêu gọi xem xét kỹ hơn về sự liên quan và trách nhiệm của Thủ tướng Najib, trái ngược với hầu hết đồng nghiệp trong nội các chọn cách “bảo vệ thủ trưởng”. Sự bất đồng này khiến ông bị UMNO khai trừ, bị loại khỏi Chính phủ. Sau khi trở thành Thủ tướng, trong phiên họp đầu của nội các mới Malaysia, ông Muhyiddin Yassin đưa ra phương hướng hành động của Chính phủ mới với chống tham nhũng là nguyên tắc hoạt động cốt lõi. Theo đó, tất cả thành viên nội các phải cam kết chống tham nhũng và bắt buộc phải công khai tài sản của mình với Ủy ban Chống tham nhũng quốc gia (MACC) như các thành viên trong Chính phủ tiền nhiệm.

Tiếp tục làm rõ sự thật

Như vậy, có thể khẳng định, rút cục vụ án về Quỹ 1MDB cũng đi đến hồi kết, với kết quả như nó phải có. Tương lai của ông Najib Razak rất có thể còn “đen” hơn nữa, với 4 vụ xử còn lại cũng liên quan đến 1MDB, liên quan đến “đường đi” của những khoản tiền khổng lồ hơn rất nhiều từ quỹ này - tới gần 1 tỷ USD.

Không chỉ vậy, ngày 22-7-2020, một tòa án Malaysia  ra lệnh cựu Thủ tướng nộp 1,69 tỷ Ringgit (tương đương 397,41 triệu USD) tiền thuế mà ông chưa nộp trong suốt hơn 7 năm tại vị - hãng thông tấn Bernama đưa tin. Trong phán quyết đưa ra, thẩm phán Tòa án thượng thẩm Ahmad Bache nói rằng các cựu Thủ tướng không được miễn nộp thuế và ông Najib phải hoàn trả khoản nợ thuế của ông cho chính phủ. Trước đó, cơ quan thuế Malaysia đệ đơn kiện vào tháng 6-2019 để thu hồi các khoản thuế chưa thanh toán được tích lũy bởi ông Najib từ năm 2011 đến 2017, cộng với tiền phạt và tiền lãi.

Chưa hết, cựu Thủ tướng Najib Razak còn phải đối mặt với nghi án liên quan vụ ám sát cô Altantuya Shaariibuu, 28 tuổi, một người mẫu và thông dịch viên Mông Cổ. Vụ việc xảy ra tháng 10-2006, khi Altantuya bị bắn chết, sau đó thi hài bị gài chất nổ vỡ tan thành từng mảnh, được tìm thấy trong một khu rừng ở ngoại ô Kuala Lumpur, gây chấn động trong dư luận Malaysia và cả tại Mông Cổ, gây căng thẳng trong quan hệ song phương. Hai kẻ bị quy là thủ phạm là Azilah Hadri và Sirul Azhar Umar, sĩ quan thuộc Lực lượng cảnh sát đặc biệt Malaysia, đồng thời là thành viên đơn vị bảo vệ ông Najib Razak, lúc đó là Phó Thủ tướng. Họ bị tuyên án tử hình vào tháng 1-2015, nhưng phiên tòa không làm rõ được động cơ gây án là gì. Chính quyền Thủ tướng Najib khi đó luôn làm ngơ trước các yêu cầu điều tra lại “đến nơi đến chốn” sự vụ. Tuy nhiên, vào tháng 12-2019, trong bản khai mới, tử tù Azilah khai anh ta và đồng nghiệp sát hại Altantuya theo lệnh của ông Najib vì nghi ngờ người đẹp này là gián điệp nước ngoài và là mối đe dọa an ninh quốc gia, đồng thời bày tỏ nguyện vọng vụ án được xét xử lại.

Theo các thông tin được báo chí quốc tế lan truyền, vụ việc có liên quan đến việc Malaysia dạm mua 3 tàu ngầm Scorpene của Pháp năm 2002. Lúc đó, ông Najib Razak là Phó thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Malaysia. Một nhân vật thân tín của ông Najib- doanh nhân, cố vấn về quốc phòng Abdul Razak Baginda tham gia thương lượng hợp đồng tàu ngầm lên đến 1,1 tỷ USD, với khoản “hoa hồng” 134 triệu USD được đối tác phía Pháp rót cho một công ty bình phong của Baginda. Thế nhưng, hợp đồng này sau đó bị ngành tư pháp của Pháp chặn lại vì những tai tiếng tham nhũng. Chính khoản hoa hồng này khiến Altantuya thiệt mạng, vì cô đòi phần 500.000 đôla được hứa hẹn nếu vụ mua bán thành công, hơn nữa lại biết quá nhiều chuyện không nên biết.

Trước công luận, tới giờ ông Najib Razak luôn khẳng định không quen biết Altantuya và cũng không hề có hoa hồng hay tham nhũng trong thương vụ mua tàu ngầm. Có điều là cuộc điều tra về cái chết của cô Altantuya, cũng như phiên tòa xét xử các nghi phạm vốn bị nhiều dư luận đánh giá là không đáng tin cậy. Với các thông tin mới, ngành tư pháp Malaysia có thể xem xét mở lại cuộc điều tra. Sự thật thế nào, hạ hồi mới rõ, nhưng rõ ràng với quan điểm “phụng công” hiện nay của chính quyền Malaysia, dư luận nước này không còn hoài nghi về tính minh bạch của nó./.

Phương Linh