Phòng, chống tham nhũng tại Mexico: “Làm sạch từ nóc”

08/12/2020 | 14:10 PM

Xem với cỡ chữ

Xã hội Mexico đang rung chuyển bởi sức nóng của cuộc đấu tranh chống tham nhũng, khi 3 cựu Tổng thống nước này bị cáo buộc và điều tra liên quan đến dính líu với các đường dây tham nhũng. Đây là kết quả nổi bật trong các nỗ lực phòng, chống tham nhũng mà đương kim Tổng thống Mexico Andres Manuel Lopez Obrador triển khai trong thời gian gần đây, thực hiện theo hướng “sạch từ nóc”.

Hé lộ mạng lưới tham nhũng cỡ lớn

Emilio Lozoya, cựu Giám đốc Pemex (Tập đoàn Dầu khí quốc gia Mexico) giai đoạn 2012-2016 là người “châm ngòi” cho cú sốc trên. Trong tài liệu dài 63 trang được các hãng truyền thông quốc tế lớn tiết lộ hồi cuối tháng 8 vừa qua, Lozoya tố cáo các cựu Tổng thống Enrique Pena Nieto (nhiệm kỳ 2012-2018), Felipe Calderon (nhiệm kỳ 2006-2012) và Carlos Salinas (nhiệm kỳ 1988-1994) cùng hàng chục chính khách khác liên quan đến tham nhũng.

Ông Lozoya từng là điều phối viên quan hệ quốc tế cho chiến dịch bầu cử năm 2012 của ông Pena Nieto; sau đó được bổ nhiệm điều hành Pemex. Nhiệm vụ của Lozoya trong chiến dịch tranh cử được cho là thu thập các nguồn tài trợ từ các công ty nước ngoài và thiết lập các liên hệ giữa giới doanh nhân với ê-kíp thân cận với ông Nieto sau khi đắc cử. Ông Lozoya bị bắt ở Tây Ban Nha vào tháng 2-2020 và bị dẫn độ từ Tây Ban Nha về Mexico vào tháng 7-2020 để đối mặt với cáo buộc nhận hối lộ hơn 4 triệu USD từ Công ty Xây dựng Odebrecht của Brazil, trong đại án tham nhũng liên quan tới Petrobras (Tập đoàn dầu khí quốc gia Brazil). Nhằm giảm tội, Lozoya khai về một số vụ việc tham nhũng giai đoạn 2012-2018. “Các thông tin mà ông Lozoya khai báo thực ra không bất ngờ. Chúng tôi đã theo lần dấu vết và điều tra ra gần hết”- một quan chức tòa án Mexico cho biết.

Cụ thể, theo tờ El Universal, cựu Giám đốc của Pemex tố cáo cựu Tổng thống Nieto và Videgaray, người sau này trở thành Bộ trưởng Bộ Tài chính, đã “mua phiếu” để có được sự ủng hộ cho công cuộc tái cơ cấu kinh tế năm 2013 và năm 2014. “Trong đó có việc mở cửa ngành năng lượng vốn thuộc độc quyền của Nhà nước trong suốt 75 năm qua. Hai ông Nieto và Videgaray cũng bị tố có các hành vi tống tiền, gian lận và biển thủ” - tài liệu viết.

Theo kế hoạch, cùng với lời khai này của Emilio Lozoya, giới chức Mexico sẽ mở rộng điều tra cáo buộc từ Alex Cifuentes Villa, một trùm ma túy Colombia tại phiên tòa xét xử hồi tháng 1-2019 rằng cựu Tổng thống Enrique Pena Nieto đã nhận hối lộ 100 triệu USD từ trùm tội phạm khét tiếng “El Chapo” Joaquín Guzmán Loera, kẻ hiện chịu án tù chung thân tại Mỹ.

Chưa hết, ngoài những cáo buộc nghiêm trọng này, ông Enrique Pena Nieto còn đang phải đối mặt với một cuộc điều tra tham nhũng liên quan tới việc trao các hợp đồng trị giá khoảng 640 triệu USD cho công ty gia đình liên kết với công ty dược phẩm Baxter International của Mỹ. Cuộc điều tra được tiến hành từ tháng 5 năm 2020 và theo thông tin trên báo El Universal của Mexico, Công ty Plasti-Estéril, được thành lập năm 1991 bởi gia đình cựu Tổng thống Enrique Pena Nieto, đã hưởng lợi từ các thỏa thuận mà chính phủ ký với Baxter International trong giai đoạn 2012-2018.

Ngoài ra, trong số những nhân vật nổi bật bị tố nhận hối lộ có cả Jose Antonio Meade, ứng viên tổng thống thuộc đảng Cách mạng Thể chế (PRI) của ông Nieto năm 2018. Lozoya cho rằng người này cùng các chính trị gia khác đã nhận khoảng 300.000 USD.

Riêng cựu Tổng thống Salinas được cho đã thay mặt cho tổ chức Hành động Quốc gia (PAN) nhận hối lộ, mặc dù ông là đảng viên PRI. Các thành viên của đảng này nhận tiền khoảng 4 triệu USD từ một công ty. Trong khi đó, cựu Tổng thống Calderon bị cáo buộc liên quan tới sự bất thường trong một hợp đồng xây dựng nhà máy hóa dầu của Công ty Odebrecht ở Mexico.

Chiến dịch “bàn tay sạch”

Trong số 168 quốc gia nằm trong danh sách khảo sát và xếp hạng chỉ số nhận thức tham nhũng do Tổ chức Minh bạch quốc tế (TI) thực hiện năm 2016, Mexico là quốc gia thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD, gồm các nước được đánh giá là có nền kinh tế-xã hội phát triển) có mức độ tham nhũng nhất, với 35 điểm. Vì vậy, với cam kết giải quyết tận gốc nạn tham nhũng - được đa số cử tri Mexico cho là là nguyên nhân chính gây ra bất bình đẳng xã hội và bạo lực dai dẳng tại nước này, ông Lopez Obrador, ứng viên của liên minh cánh tả giành thắng lợi vang dội trong cuộc bầu cử năm 2018, trở thành Tổng thống cánh tả đầu tiên của Mexico trong bảy thập niên trở lại đây.

Sau khi nhậm chức tháng 12-2018, Tổng thống Lopez Obrador từng bước thực hiện cam kết của mình. Xóa bỏ các đặc quyền của giới lãnh đạo là một trong những điểm chính trong chính sách chống tham nhũng của Tổng thống Lopez Obrador, yếu tố then chốt ảnh hưởng tới sự phát triển kinh tế, ổn định xã hội và cuộc sống của người dân Mexico. Quyết tâm chống tham nhũng thể hiện rõ nhất, khi tháng 3-2019, Thượng viện Mexico thông qua cải cách Hiến pháp theo đề xuất của Tổng thống Lopez Obrador. Qua đó loại bỏ quyền miễn trừ và tạo cơ sở pháp lý để đưa người đứng đầu chính phủ ra xét xử trong trường hợp dính líu đến tham nhũng. Bên cạnh đó, nhà lãnh đạo Mexico cũng đặt ra mục tiêu thúc đẩy Luật liên bang chống lại các xung đột lợi ích, trao quyền tự chủ và toàn quyền cho các cơ quan chống tham nhũng; bắt buộc khai báo tài sản, lợi ích và thuế đối với tất cả công chức; theo dõi tất cả các khoản chi công; công dân tham gia giám sát các hợp đồng công; thúc đẩy hợp tác quốc tế để chống trốn thuế và kiểm soát chặt chẽ hệ thống ngân hàng để chống rửa tiền.

Trước hết, bộ máy tư pháp Mexico được củng cố, “sạch hóa”. Tháng 3-2019, lần đầu tại Mexico, Văn phòng Công tố Chống tham nhũng được thành lập, là một trong những cơ quan trọng yếu trong hệ thống chính quyền dưới thời Tổng thống Lopez Obrador, được trao toàn quyền tổ chức phối hợp các cơ quan bảo vệ pháp luật điều tra, truy tố các vụ việc tham nhũng. Bà Luz Mijangos Borja, một luật sự và chuyên gia kinh tế giàu kinh nghiệm được bổ nhiệm làm Trưởng Công tố Chống tham nhũng. Tới hết năm 2019, 680 vụ việc đã được tiến hành điều tra. Đây được đánh giá là một con số ấn tượng. Cũng vào cuối năm này, thẩm phán Tòa án tối cao Eduardo Medina Mora phải từ chức sau khi đối mặt nghi vấn tham nhũng.

Hiện cuộc chiến chống tham nhũng đang được đẩy mạnh ở Mexico trên nhiều “mặt trận”. Hồi tháng 5-2020, các công tố viên nước này quyết định truy tố lãnh đạo Nghiệp đoàn Công nhân dầu mỏ Mexico Carlos Romero Deschamps về tội tham nhũng. Cuộc sống xa hoa của cựu Thượng nghị sĩ Romero Deschamps và gia đình, với những chuyến đi bằng máy bay riêng và nhiều xe thể thao sang trọng, trong nhiều năm qua đã làm dấy lên nghi ngờ chính khách này “nhúng chàm”.

Tiếp đó, Viện Di trú quốc gia Mexico (INAMI) ngày 14-8-2020 thông báo sa thải hơn 1.000 cán bộ, nhân viên do liên quan tới các hành vi tham nhũng. Giám đốc INAMI Francisco Garduno cho biết, đây một phần của kế hoạch hiện đại hóa và làm trong sạch bộ máy hành chính theo yêu cầu từ Tổng thống. Viện Di trú Mexico đã triển khai hệ thống giám sát video cho phép phát hiện những hành vi bất thường như tống tiền hay tham nhũng.

Mới nhất, ngày 21-10, theo đề xuất của Tổng thống Lopez Obrador, Quốc hội lưỡng viện nước này thông qua nghị quyết xóa sổ 109 quỹ công và tín thác. Số liệu điều tra cho thấy, trong giai đoạn 2012-2018, hàng triệu USD đã bị sử dụng sai mục đích, lãng phí, tham ô thông qua các quỹ tín thác tại nước này. Trước thực tế này, Tổng thống Obrador chỉ đạo cơ quan pháp lý tiến hành điều tra các bằng chứng tham nhũng và sử dụng sai mục đích tại các quỹ trên để đưa các đối tượng tham nhũng ra xét xử. Trong số các quỹ bị xóa bỏ, có nhiều quỹ liên quan tới phát triển và nghiên cứu khoa học, giáo dục và đào tạo, điện ảnh, văn hóa, thể thao, thiên tai, hợp tác quốc tế… Toàn bộ số tiền từ các quỹ trên (khoảng 3,4 tỷ USD) sẽ được chi bổ sung cho các chương trình phúc lợi xã hội, trợ giúp người nghèo vượt qua khủng hoảng do tác động của đại dịch COVID-19. Tuy nhiên, Tổng thống Obrador khẳng định chính phủ sẽ tiếp tục dành ngân sách cho các lĩnh vực nêu trên, nhưng sẽ kiểm soát chặt chẽ để không bị thất thoát.

Điều đáng nói, đa số người dân Mexico tán thành quyết tâm và chủ trương chống tham nhũng của Chính phủ. Mặc dù nhiều cựu quan chức bị “sờ gáy” tuyên bố rằng đây là “đòn chính trị”, tỷ lệ ủng hộ Tổng thống Lopez Obrador vẫn rất cao, lên tới khoảng hơn 70%, trước lời khẳng định của ông “Chúng tôi không làm khó ai. Những gì chúng tôi muốn chỉ là kết thúc nạn tham nhũng và tiền mà các quan chức tham nhũng đã đánh cắp phải trả lại người dân”./.

Phương Linh