Phòng, chống tham nhũng tại CHLB Đức: Hiệu quả cao từ xây dựng văn hóa, đạo đức chống tham nhũng

12/11/2019 | 08:58 AM

Xem với cỡ chữ

Theo các phương tiện truyền thông Đức, các cơ quan tư pháp nước này đang phối hợp với phía Mỹ mở cuộc điều tra xem liệu Deutsche Bank - ngân hàng hàng đầu nước Đức có vi phạm luật chống tham nhũng hay luật chống rửa tiền thông qua các giao dịch với 1MDB hay không, bao gồm việc giúp quỹ này quyên góp được 1,2 tỷ USD vào năm 2014. Những vụ việc liên quan đến tham nhũng như vậy khá hiếm hoi trong công luận Đức, cho thấy hiệu quả cao trong phòng, chống tệ nạn này tại quốc gia có nền kinh tế mạnh nhất châu Âu.

Giáo dục văn hóa, đạo đức chống tham nhũng

1MDB là quỹ đầu tư do cựu Thủ tướng Malaysia Najib Rajak sáng lập năm 2009 với mục tiêu phục vụ phát triển kinh tế-xã hội, nhưng đã gây thất thoát tới 4 tỷ USD trong các giao dịch với nhiều doanh nghiệp nước ngoài. Ông Najib bị cáo buộc tham nhũng thông qua 1MDB, hiện đang bị tòa án Malaysia điều tra, xét xử với sự hợp tác của cơ quan tư pháp một số nước. Về phần mình, Deutsche Bank tuyên bố sẽ hợp tác đầy đủ với các nhà điều tra, khẳng định ngân hàng này đã bị quỹ 1MDB lừa dối bằng cách cung cấp những thông tin sai lệch cho các nhà quản lý Deutsche Bank về các giao dịch của quỹ với ngân hàng này. Vụ việc đang được điều tra và dư luận không chút hoài nghi rằng, nếu Deutsche Bank làm việc không minh bạch, họ sẽ bị “bóc trần” và trả giá đúng mức

Đức là nền kinh tế số 1 châu Âu, có độ mở rất lớn (xuất khẩu đứng thứ 2 thế giới, chỉ sau Trung Quốc), do vậy việc xây dựng hệ thống luật pháp chặt chẽ về phòng, chống tham nhũng (PCTN) rất được quan tâm. Theo thống kê của Cơ quan hình sự Quốc gia Đức (thuộc Bộ Nội vụ Liên bang), hằng năm tham nhũng trong lĩnh vực kinh tế chiếm 64% tổng số vụ việc; tham nhũng trong lĩnh vực hành chính công chiếm 35%; tham nhũng trong các cơ quan tư pháp, điều tra, tòa án chiếm 1%; riêng trong lĩnh vực chính trị không có hiện tượng tham nhũng. Pháp luật của Đức về PCTN trong kinh doanh được xác định trên cơ sở một số văn bản quan trọng nhất như Bộ luật Hình sự (BLHS), Luật về vi phạm hành chính, Luật chống cạnh tranh không lành mạnh, Luật doanh nghiệp, Luật hợp tác xã… Với những trường hợp đặc biệt nghiêm trọng về nhận và đưa hối lộ trong giao dịch kinh doanh, hình phạt cao nhất lên đến 5 năm tù giam và tịch thu tài sản do phạm tội mà có. Chế tài phạt tiền lên đến 10 triệu eur đối với vi phạm cố ý và 5 triệu eur đối với vi phạm vô ý; tịch thu những lợi ích có được từ các tội phạm tham nhũng (do cá nhân thực hiện đem lại cho công ty).

Bên cạnh hệ thống luật pháp chặt chẽ, việc giáo dục văn hóa, đạo đức trong kinh doanh được đặc biệt coi trọng. Tại các trường đại học của Đức, đạo đức nghề nghiệp nói chung, kinh doanh nói riêng là môn học bắt buộc và được đánh giá rất kỹ lưỡng. Các doanh nghiệp cũng được quản lý và áp dụng luật pháp về chống tham nhũng trong các hoạt động kinh doanh. Việc “bôi trơn” trong doanh nghiệp ở Đức là điều cấm kỵ và không mang lại tác dụng, chắc chắn sẽ bị phạt nặng nếu việc hối lộ bị phát hiện. Trong đầu tư công, nguyên tắc mời thầu công khai và các thủ tục có tính mở là quan trọng đặc biệt cho việc ngăn chặn tham nhũng. Khi dự án công được đấu thầu, các điều khoản chống tham nhũng là điều kiện bắt buộc, đòi hỏi chủ doanh nghiệp phải tuân theo Đạo luật Nghĩa vụ trong thực hiện hợp đồng nếu trúng thầu, quy định chi tiết đến quà biếu, thưởng, hoa hồng…

Về tổ chức bộ máy PCTN, Đức không có cơ quan chuyên trách, mà bản thân mỗi cơ quan, tổ chức phải thành lập bộ phận PCTN của mình. Ở cấp cao hơn, Bộ Nội vụ sẽ chịu trách nhiệm chung về vấn đề này trước Chính phủ. Kinh nghiệm trong PCTN tại Đức cho thấy, nếu loại bỏ được sự ích kỷ, chủ nghĩa cá nhân trong mỗi công dân thì tham nhũng sẽ không còn cơ hội phát triển. Một trong những biện pháp chống tham nhũng là giáo dục để nâng cao nhận thức, tinh thần trách nhiệm của mỗi thành viên trong xã hội khi tham nhũng là sự vi phạm những quyền lợi chung để sử dụng cho những lợi ích riêng tư; là sự lạm dụng quyền lực được giao sử dụng cho mục đích cá nhân, làm thui chột và bóp chết đạo đức. Vấn đề chống tham nhũng là vấn đề của người lãnh đạo, vì vậy cần phải được tiến hành từ trên xuống dưới, người lãnh đạo cần làm tốt và phải là tấm gương sáng.

Quản chặt khối công

Bên cạnh lĩnh vực kinh doanh, việc PCTN trong lĩnh vực công cũng rất được quan tâm. Ở CHLB Đức, không phụ thuộc vào chức năng nghiệp vụ cụ thể, tất cả công chức nhà nước, cả ở cấp liên bang và bang, đều tuân thủ Luật Công chức liên bang và Luật Kỷ luật công chức liên bang, trong đó yêu cầu rất cao về chống tham nhũng..., được quy định rất chi tiết, gồm quy định về xử lý kỷ luật. Trong các cơ quan có các hình thức giáo dục công chức, viên chức như tuyên thệ, cam kết về công việc, giáo dục về PCTN, thực hiện bộ quy tắc ứng xử về chống tham nhũng.

Để phòng ngừa và hạn chế hành vi tham nhũng, Chính phủ CHLB Đức quy định rất rõ ràng, công chức nhà nước hoàn toàn chịu trách nhiệm về mọi hành động và hành vi của họ khi thực hiện các chức trách công vụ, đồng thời hải thực hiện Bộ quy tắc ứng xử chống tham nhũng của Liên bang gồm 8 điều. Theo quy định của nhà nước Đức, một trong những vấn đề quan trọng nhất trong chống tham nhũng là giữ gìn bí mật công vụ. Ở Công chức khi hết thời hạn công tác trong cơ quan nhà nước có nhiệm vụ giữ gìn những thông tin và số liệu mà họ được biết trong quá trình công tác. Nếu không được phép, công chức nhà nước không có quyền công khai hoặc thông tin về công việc mà họ đã làm, ngay cả sau khi đã nghỉ hưu.

Công chức nhà nước ở CHLB Đức nếu muốn làm một công việc nào khác, ngoài chức trách công vụ do Nhà nước giao, nhất thiết phải được phép của cấp quản lý công vụ cao hơn. Tuy nhiên, nếu công việc ngoại lệ liên quan đến giảng dạy và nghiên cứu trong các viện và cơ quan khoa học thì không cần xin giấy phép. Công chức nhà nước không được phép hoạt động kinh doanh tư nhân hoặc hoạt động kinh doanh thông qua những người được ủy quyền, cũng như người thân trong gia đình. Những quy định này được Chính phủ ban hành kèm theo các nghị định có giá trị pháp lý, trong đó quy định rõ: hoạt động nào được coi là công vụ hoặc tương đương với công vụ; công chức nhà nước nào có quyền nhận thù lao hoặc tiền thưởng do các hoạt động ngoài công vụ; quy định giá trị tiền thưởng hằng năm đối với các loại hình công chức khác nhau và chế độ thanh quyết toán. Nếu sau khi nghỉ hưu, công chức nhà nước tiếp tục làm việc trong lĩnh vực có liên quan đến hoạt động công vụ của họ trong vòng 5 năm trước khi nghỉ việc, họ phải báo cáo rõ ràng và minh bạch về công việc đó với cơ quan, trước khi rời nhiệm sở. Cơ quan quản lý cấp trên cấm các công chức sau khi nghỉ hưu làm việc trong các lĩnh vực có nguy cơ gây thiệt hại đối với lợi ích công vụ mà họ từng đảm nhiệm trước đó.

Là nền kinh tế lớn nhất châu Âu, các doanh nghiệp Đức luôn đề cao đạo đức kinh doanh, nói không với tham nhũng trong hoạt động.

Trong tất cả các cơ quan công quyền cấp liên bang và bang, các biện pháp để xác định các lĩnh vực hoạt động dễ bị tổn thương bởi tham nhũng sẽ được thực hiện một cách định kỳ và được bảo đảm bởi các điều kiện cần thiết, cụ thể, đồng thời tuân thủ một số nguyên tắc bắt buộc. Để loại trừ những hành vi tham nhũng trong những vị trí công vụ dễ bị tham nhũng, Chính phủ CHLB Đức ngoài việc thực hiện nguyên tắc công khai minh bạch, còn thực hiện nguyên tắc kiểm tra chéo. Việc kiểm tra chéo được thực hiện bởi nhiều bộ phận, từ bộ phận chuyên trách trong từng cơ quan, cơ quan kiểm toán nội bộ, cán bộ giám sát và đánh giá về nhân sự. Nếu việc kiểm tra chéo này là không thể thực hiện bởi các quy định pháp luật hoặc những khó khăn thực tiễn không được giải quyết, thì những hoạt động kiểm tra không thường xuyên hoặc các biện pháp ngăn chặn tham nhũng khác có thể được sử dụng để thay thế. Đồng thời phải bảo đảm việc minh bạch các quyết định và tiến trình đưa ra các quyết định. Khi nghi ngờ về một tội phạm tham nhũng, một cuộc điều tra ngay trong cơ quan sẽ được khởi động và cuộc điều tra đó có thể dẫn đến sự vào cuộc của cơ quan công tố Liên bang.

Công chức làm việc trong các lĩnh vực nhạy cảm với tham nhũng được lựa chọn cẩn thận. Thời gian công tác thường không quá 5 năm. Nếu nhiệm vụ phải kéo dài vượt thời hạn trên, phải có lý do thỏa đáng, được ghi vào hồ sơ.

Khi có vi phạm nhưng chưa đến mức bị xử lý hình sự, công chức đương nhiệm có các hình thức kỷ luật là cảnh cáo, phạt tiền, giảm lương tháng, hạ bậc trong ngạch đang giữ và sa thải. Tương tự, công chức nghỉ hưu vẫn phải chịu trách nhiệm về những vi phạm công vụ của mình lúc đương nhiệm, bị kỷ luật với hình thức giảm lương hưu hoặc truất lương hưu (truất vĩnh viễn). Đối với hình thức truất lương hưu, cơ quan quyết định phải đệ đơn ra tòa hành chính để tòa xem xét, phê chuẩn và điều này đồng nghĩa người bị kỷ luật mất quyền được mang các chức vụ, chức danh đã có trước khi nghỉ hưu.

Với sự đồng thuận xã hội và quy dịnh, cơ chế chặt chẽ trong PCTN, là cơ sở để tệ nạn này được ngăn chặn khá hiệu quả tại CHLB Đức. Có lẽ đó cũng là một lý do để Tổ chức Minh bạch Quốc tế chọn Berlin làm nơi đặt trụ sở. Trong bảng xếp hạng chỉ số minh bạch (CPI) toàn cầu năm 2018, Đức được 80/100 điểm, đứng thứ 11/180 nước và vùng lãnh thổ được đánh giá./.

Phương Linh