Phòng, chống tham nhũng ở Ác-hen-ti-na: Chú trọng khâu phòng

18/03/2019 | 10:21 AM

Xem với cỡ chữ

Ngày 21-12-2018 vừa qua, Tòa án Liên bang Ác-hen-ti-na ra phán quyết, theo đó cựu Tổng thống Ác-hen-ti-na Cristina Fernandez de Kirchner sẽ ra tòa vì bị cáo buộc tội tham nhũng trong khoảng thời gian 12 năm cầm quyền, trong đó có 8 năm đảm đương trọng trách Tổng thống Ác-hen-ti-na 2 nhiệm kỳ liên tiếp (2007-2015) và 4 năm là với tư cách đệ nhất phu nhân của Tổng thống tiền nhiệm, ông Nestor Kirchner (2003-2007).

Bà cựu Tổng thống nhiều tai tiếng

Bà Cristina Fernandez (65 tuổi) bị cáo buộc là trung tâm của một vụ tham nhũng lớn liên quan tới chính quyền của cố Tổng thống Nestor Kirchner và của bà Cristina Fernandez được cho là đã nhận hàng triệu USD tiền hối lộ từ các doanh nhân trả cho các quan chức Chính phủ. 3 căn nhà của bà đã bị lục soát hồi tháng 8-2018 trong cuộc điều tra tội phạm. Cơ quan công tố Ác-hen-ti-na bắt đầu mở cuộc điều tra về cáo buộc tham nhũng lớn cách đây vài tháng, xuất phát từ một loạt hồ sơ do ông Oscar Centeno, tài xế của cho lãnh đạo Bộ Kế hoạch Ác-hen-ti-na từ năm 2005 đến năm 2015, nắm giữ. Sổ ghi chép của ông Centeno ghi lại nhiều chi tiết về các vụ việc được cho là chuyển tiền hối lộ của các doanh nghiệp tới nhà riêng của nhiều quan chức chính quyền, trong đó có cả nhà riêng của của bà Fernandez và người chồng quá cố Nestor Kirchner, cũng như tại dinh Tổng thống và trụ sở Chính phủ. Hơn 10 người, bao gồm các doanh nhân và cựu quan chức Chính phủ, đã bị bắt giữ trong vụ này.

Bà Cristina Fernandez, hiện là thượng nghị sĩ, lên tiếng bác bỏ mọi cáo buộc và khẳng định mình là nạn nhân của sự phân biệt đối xử trong ngành tư pháp  Ác-hen-ti-na. Tuy nhiên, ngày 17-9-2018, thẩm phán liên bang Claudio Bonadio chính thức ký lệnh truy tố cựu Tổng thống với tội danh đứng đầu một liên danh bất hợp pháp để nhận hối lộ hàng trăm triệu USD từ các doanh nghiệp trong thời gian cầm quyền 2007-2015. Đồng thời, ra lệnh phong tỏa các tài sản trị giá hơn 100 triệu USD của bà Fernandez để điều tra nguồn gốc vì nghi ngờ có liên quan đến vụ án tham nhũng trong một số hợp đồng xây dựng các công trình công cộng. Quyết định truy tố cũng đề nghị bắt tạm giam bà Fernandez de Kirchner, song cựu Tổng thống Ác-hen-ti-na vẫn được hưởng quyền miễn trừ với tư cách là Thượng nghị sĩ.

Đáng chú ý, đây chỉ là một phần nhỏ những cáo buộc tham nhũng nhằm vào cựu Tổng thống Cristina Fernandez, trong đó phần lớn liên quan đến những khoản ăn chia từ các dự án đầu tư cơ sở hạ tầng không lồ từ ngân sách nhà nước. Gần nhất, trong chuyên án chống tham nhũng mang tên “Dòng tiền K”, cơ quan chức năng Ác-hen-ti-na truy tố 25 đối tượng, trong đó có các quan chức dưới thời chính quyền ông Nestor Kirchner và bà Cristina Fernandez liên quan tới các dự án hạ tầng, bà Cristina Fernandez cũng dính líu với tội danh rửa tiền. Song, ngày 10-11-2018, sau khi thẩm tra lời khai của bà và những nghi can khác, cũng như những bằng chứng thu thập được, thẩm phán liên bang Sebastian Casanello ra phán quyết miễn truy tố vì không có đủ bằng chứng chứng minh sự liên quan của bà này trong vụ án.

Khi hạ tầng là “miếng bánh ngọt”

Dù vậy, cựu nữ Tổng thống vẫn đang bị điều tra trong 6 chuyên án chống tham nhũng khác mà cơ quan chức năng Ác-hen-ti-na đang tiến hành. Từ hơn 2 năm qua, bà Cristina Fernandez trở thành ”khách mời” như cơm bữa của các thẩm phán liên bang Ác-hen-ti-na.

Ngược dòng về năm 2017, bà từng bị tòa án liên bang xét xử với các tội danh rửa tiền và tham ô thông qua công ty bất động sản Los Sauces của gia đình. Theo bản cáo trạng dài 392 trang, thông qua công ty Los Sauces, gia đình nữ cựu Tổng thống nhận hàng triệu USD tiền “hoa hồng" từ các công trình xây dựng cơ sở hạ tầng bị nâng giá, thông qua 2 doanh nhân Cristobal Lopez và Lazaro Baez (đều bị bắt giữ và truy tố). Theo một số phương tiện thông tin đại chúng, bà Cristina Fernandez ngầm hỗ trợ để Lazaro Baez, chủ công ty xây dựng Austral Construcciones, người có quan hệ gần gũi với gia đình nữ cựu Tổng thống nhận các hợp đồng từ chính phủ. Được biết, trong 2 nhiệm kỳ của bà Cristina Fernandez (2007-2015), công ty Austral Construcciones của Baez nhận được trên 50 hợp đồng từ các dự án của chính phủ. Bà Cristina Fernandez bị cáo buộc lợi dụng vai trò chính trị để gian lận trong hoạt động kinh doanh. Hai con của bà là Maximo Kirchner và Florencia Maximo cũng bị truy cứu trách nhiệm hình sự với các cáo buộc tương tự, bị cấm rời khỏi đất nước.

Trước đó (tháng 12-2016), thẩm phán liên bang Julian Ercolini cũng ra quyết định xét xử bà Cristina Fernandez vì thành lập Hotesur- một công ty khác để kiếm hợp đồng xây dựng công trình công cộng, đồng thời ra lệnh phong tỏa khối tài sản trị giá 250 triệu USD của cựu Tổng thống. Theo cáo buộc, bà Cristina Fernandez thành lập một đường dây (từ tháng 5-2003 đến tháng 12-2015), để tham ô các khoản tiền trong những công trình xây dựng cơ sở hạ tầng tại tỉnh Santa Cruz (quê hương của bà và cố Tổng thống Nestor Kirchner từng là Thống đốc tại địa phương này). Theo giới truyền thông Ác-hen-ti-na, doanh nhân Leonardo Farina đã quyết định hợp tác với cơ quan điều tra và khai rằng, cả ông Nestor và bà Cristina Fernandez Kirchner khi tại vị đều tham ô và có liên quan tới rửa tiền.

Ngoài 2 phiên xét xử kể trên, bà Cristina Fernandez còn từng bị triệu tới tòa để lấy lời khai về việc từng tham gia vào hoạt động thao túng tỷ giá USD tại Ngân hàng Trung ương Ác-hen-ti-na. Theo cáo buộc của Thẩm phán Claudio Bonadio, tại thời điểm bà Cristina Fernandez đương nhiệm, có sự chênh lệch lớn về tỷ giá giữa đồng peso với USD ở chợ đen và công bố chính thức của Ngân hàng Trung ương Ác-hen-ti-na. Việc bán USD với tỷ giá thấp hơn so với chợ đen có thể đem lại khoản chênh lệch lên tới 5,2 tỷ USD.

Minh bạch để loại bỏ “di chứng”

Cựu Tổng thống Cristina Fernandez Kirchner không là trường hợp ngoại lệ. Nhiều chính khách Ác-hen-ti-na đang lao đao đối mặt với các buộc tham nhũng khi đảm nhiệm các chức vụ trong chính quyền. Đầu tháng 8-2018, cựu Phó Tổng thống nhiệm kỳ 2011-2015, ông Amado Boudou bị kết án 5 năm 10 tháng tù giam vì tội nhận hối lộ và kinh doanh không đúng thẩm quyền trong thương vụ mua trái nguyên tắc nhà máy in tiền Ciccone. Cáo trạng nêu, trong thời gian giữ chức Bộ trưởng Bộ Kinh tế (2009-2011), ông Boudou cùng một số quan chức cánh hẩu mua lại công ty đã phá sản Ciccone Calcografica với mục đích sở hữu 70% cổ phần, cũng như ký hợp đồng với nhà nước để in tiền và các tài liệu chính thức. Vụ mua bán này được thực hiện thông qua một “công ty ma” có tên The Old Fund được cho là thuộc quyền sở hữu của ông Boudou nhưng do một người thân tín đứng tên. Theo phán quyết được đưa ra trong phiên tòa xét xử công khai tại Tòa án hình sự liên bang số 4 ở Buenos Aires, ông Boudou bị giam giữ ngay lập tức, và bị cấm đảm nhiệm chức vụ tại các cơ quan công quyền vĩnh viễn. 5 người khác cũng bị kết án trong phiên toà này, trong đó có một người bạn thân tín của ông Boudou là José María Núñez Carmona nhận mức án 5 năm 6 tháng tù giam với tội danh đồng phạm và ông Nicolas Ciccone, cựu Chủ tịch Ciccone, 4 năm 6 tháng tù vì tội hối lộ.

Trên thực tế, tham nhũng không phải chuyện hiếm gặp trong bộ máy chính quyền các cấp ở Ác-hen-ti-na, là một thứ di chứng mãn tính khi nước này từng trải qua hàng chục năm dưới chế độ độc tài quân sự, cùng  nhiều cuộc khủng hoảng kinh tế quy mô lớn. Vì vậy, đẩy mạnh phòng, chống tham nhũng và tăng cường tính minh bạch - một trong những trọng tâm cam kết khi ra tranh cử nhiệm kỳ 2015-2019 đang được Tổng thống Mauricio Macri triển khai thực hiện, trong đó đặc biệt chú trọng khâu phòng. Từ năm 2016, Bộ Hiện đại hóa và Cơ quan chống tham nhũng Ác-hen-ti-na đăng công khai trên mạng Internet bản kê khai tài sản hàng năm của hàng chục nghìn công chức cấp cao trong chính phủ và nghị sĩ (các thông tin trên có thể xem được qua địa chỉ www.datos.gob.ar). Quốc vụ khanh phòng, chống tham nhũng Laura Alonso cho biết Ác-hen-ti-na là quốc gia đầu tiên ở châu Mỹ cho thông tin công khai kê khai tài sản của các quan chức và các nghị sĩ. Theo Bộ trưởng Bộ Hiện đại hóa Andrés Ibarra, Chính phủ đang nỗ lực thực hiện một cơ chế nhà nước mở để mọi công dân có thể giám sát các quan chức Chính phủ cũng như các chính trị gia. Ác-hen-ti-na đặt mục tiêu có tên trong danh sách 10 quốc gia minh bạch hàng đầu thế giới.

Cựu Tổng thống Cristina Fernandez Kirchner (giữa) trở thành nhân vật quen thuộc trong các vụ điều tra tham nhũng tại Ác-hen-ti-na.

Phương Linh