Pê-ru điều tra cáo buộc tham nhũng liên quan đến Tập đoàn Odebrecht Làm sạch “vết hoen”

13/06/2019 | 10:13 AM

Xem với cỡ chữ

Ngày 17-4, dư luận Pê-ru và khu vực Nam Mỹ chấn động trước thông tin cựu Tổng thống Alan Garcia đã qua đời do tự sát tại nhà riêng. Sự việc xảy ra khi cảnh sát chuẩn bị bắt giữ ông này để điều tra tội tham nhũng liên quan bê bối nhận hối lộ từ Tập đoàn xây dựng Odebrecht của Bra-xin. Tuy nhiên, tấn bi kịch cá nhân này chỉ là một phần nhỏ trong “cơn địa chấn” đang làm rung chuyển đất nước Pê-ru: Đại án liên quan tới 4 đời tổng thống với cáo buộc dính líu tới Odebrecht- doanh nghiệp “nổi tiếng như cồn” về “tài” hối lộ chạy dự án..

Sự kết thúc đáng buồn

Theo Bộ trưởng Bộ Nội vụ Pê-ru Carlos Morán, cảnh sát tới nhà ông Alan Garcia vào khoảng 18h30 ngày 17-4 để thực hiện lệnh bắt. Cựu Tổng thống yêu cầu họ gọi luật sư của ông. Sau đó, ông vào phòng ngủ rồi dùng súng tự vẫn. Ông lập tức được chuyển tới bệnh viện Casimiro Ulloa và được phẫu thuật tại đây, nhưng không qua khỏi. Trong bức thư được gia đình công bố 2 ngày sau đó, Garcia phủ nhận mọi cáo buộc tham nhũng chống lại ông, đồng thời khẳng định ông “không bao giờ bán rẻ bản thân”.

Ông Garcia, 69 tuổi, từng giữ chức Tổng thống Pê-ru trong hai nhiệm kỳ (1985-1990) và (2006-2011) bị điều tra vì có liên quan tới cáo buộc nhận hối lộ đổi lấy việc trao hợp đồng xây dựng dự án tàu điện ngầm ở thủ đô Lima cho tập đoàn Odebrecht trong nhiệm kỳ tổng thống thứ 2 của mình (2006-2011). Năm 2018, ông Garcia đề nghị Uruguay cấp quy chế tị nạn cho ông sau khi một thẩm phán Pê-ru ra phán quyết cấm ông rời khỏi đất nước trong 18 tháng, tuy nhiên đề nghị này bị từ chối. Ngày 16-4 tòa án thủ đô Lima ra lệnh bắt ông để thẩm vấn trong vòng 10 ngày.

Vụ việc trên đang trong vòng điều tra và tính xác thực của nó vẫn là vấn đề bàn cãi trong dư luận Pê-ru. Song, công tố viên Rafael Vela Barba- người đứng đầu cuộc điều tra về những khoản hối lộ của Odebrecht đối với các chính trị gia hàng đầu của Pê-ru- xác nhận thừa nhận công ty này từng hỗ trợ tài chính cho chiến dịch tranh cử tổng thống Pê-ru của ông Alan Garcia. Doanh nhân Jorge Barata, cựu Giám đốc chi nhánh Pê-ru của Odebrecht, khai nhận đã tài trợ cho đảng APRISTA của ông Garcia trong chiến dịch tranh cử tổng thống Pê-ru năm 2006. Odebrecht trao 200.000 USD cho Luis Alva Castro, đồng minh thân cận và là cố vấn của ông Alan Garcia.

Các bằng chứng của ông Barata được đưa ra sau một thỏa thuận giữa Odebrecht và các công tố viên Pê-ru tháng 12-2018. Như một phần trong thỏa thuận này, Odebrecht phải trả Pê-ru 182 triệu USD tiền bồi thường dân sự dựa trên 4 dự án mà công ty này có được thông qua việc hối lộ. Lãnh đạo Odebrecht từng thú nhận hồi năm 2016 rằng, đã hối lộ các quan chức Pê-ru ít nhất 29 triệu USD để giành được các hợp đồng béo bở.

Không có lửa làm sao có khói ?

Ông Alan Garcia chỉ là một trong số 4 cựu Tổng thống Pê-ru đang bị truy tố hoặc điều tra vì tham nhũng, cùng với các vị: Alejandro Toledo (nhiệm kỳ 2001-2006), Ollanta Humala (nhiệm kỳ 2011-2016) và Pedro Pablo Kuczynski (Thủ tướng giai đoạn 2005-2006 và Tổng thống giai đoạn 2016-2018). Tất cả đều được cho là có quan hệ với Odebrecht. Hai cựu Tổng thống Ollanta  Humala và Pedro Pablo Kuczynski đang bị điều tra trong nước. Trong khi đó, cựu Tổng thống Alejandro Toledo hiện ở Mỹ và tòa án Pê-ru đang yêu cầu dẫn độ ông này về nước.

Đáng chú ý là cựu Tổng thống Pedro Pablo Kuczynski, người “ngã ngựa giữa dòng” phải từ chức hồi tháng 3-2018 khi chưa hết nửa nhiệm kỳ, nhằm tránh việc bị Quốc hội bỏ phiếu phế truất do những thông tin liên quan tới vụ án Odebrecht. Không chỉ nổi tiếng trên chính trường Pê-ru, ông Kuczynski còn từng giữ cương vị quan trọng tại Ngân hàng Thế giới (WB) và Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF). Ngày 10-4-2019, thẩm phán Jorge Luis Chavez thuộc Tòa án điều tra chuyên trách tội phạm tham nhũng ký lệnh tạm giữ cựu Tổng thống, cùng thư ký và lái xe riêng của ông theo đề nghị của cơ quan công tố. Đồng thời, Thẩm phán Jorge Luis Chavez cũng cho phép khám xét nơi ở và làm việc của các bị can để thu thập chứng cứ phục vụ công tác điều tra các hoạt động rửa tiền lên tới 782.000 USD của Odebrecht cách đây hơn một thập niên, cũng như cáo buộc tham nhũng liên quan dự án xây đường cao tốc xuyên biển và Nhà máy thủy điện Olmos do Odebrecht đứng sau. Tòa án Pê-ru dự kiến mở phiên xử để quyết định xem có nên kéo dài thời gian tạm giam ông Kuczynski tới 3 năm hay không. Ngày 17-4, chỉ vài giờ sau cú sốc về vụ tự sát của ông Alan Garcia, cả Pê-ru lại xôn xao trước thông tin ông Kuczynski nhập viện khẩn cấp do bị lên cơn huyết áp cao.

Cùng chung số phận đang bị điều tra trong nước với ông Kuczynski là cựu Tổng thống Ollanta Humala. Ông Humala và vợ là bà Nadine Heredia đang bị tạm giam 18 tháng để phục vụ công tác điều tra về tham nhũng, rửa tiền và có thể phải đối mặt với 20 năm tù giam nếu bị tuyên là có tội. Công tố viên Germán Juárez Atoche- người đứng đầu cuộc điều tra nhằm vào vợ chồng cựu Tổng thống Humala cho hay, có đủ "bằng chứng thuyết phục" để đi đến kết luận Odebrecht đã tài trợ cho chiến dịch tranh cử năm 2010 của ông Humala. Cụ thể, Odebrecht chuyển 3 triệu USD, như doanh nhân Jorge Barata khai nhận. Theo một thẩm phán Pê-ru khác, nhà chức trách đang điều tra thêm về nguồn gốc của hơn 4,5 triệu USD mà cặp vợ chồng cựu Tổng thống bị buộc tội giúp đỡ một tổ chức tội phạm chuyên rửa tiền.

Còn cựu Tổng thống Alejandro Toledo, tuy đang tạm trú ở Mỹ nhưng vẫn luôn thấp thỏm lo lắng về nguy cơ bị dẫn độ về nước, chịu sự xét xử vì bê bối Odebrecht. Từ tháng 2-2017, khi Bộ An ninh Công cộng Pê-ru ra thông báo chính thức tiến hành điều tra những cáo buộc về việc Odebrecht hối lộ ông Alejandro Toledo 20 triệu USD trong giai đoạn 2005-2008 để giành các hợp đồng xây dựng hạ tầng, trong đó có dự án xây dựng đường cao tốc nối giữa Bra-xin với khu vực duyên hải của Pê-ru, các thẩm phán thụ lý điều tra vụ án đã yêu cầu tạm giam cựu Tổng thống để điều tra với cáo buộc tham nhũng, rửa tiền và lạm dụng chức quyền. Thời điểm đó, ông Toledo đang đi du lịch tại Pháp, bèn chạy sang Mỹ. Cảnh sát khám xét căn hộ của ông ở Lima, thu nhiều tài liệu, đồng thời lần ra dấu vết của 11 triệu USD trong tổng số tiền 20 triệu USD mà cựu Tổng thống bị cáo buộc đã nhận từ Odebrecht. Hiện chính quyền Pê-ru yêu cầu Interpol ra lệnh truy nã ông Toledo ở hơn 190 nước, đồng thời gây sức ép với Washington để dẫn độ cựu Tổng thống về nước.

Chặt “vòi bạch tuộc”

Odebrecht - tập đoàn xây dựng lớn nhất Bra-xin được xây dựng bởi 3 thế hệ gia đình Odebrecht, hoạt động trong hàng chục lĩnh vực tại hàng chục quốc gia, đang bị nhà chức trách Bra-xin và nhiều nước điều tra về các vụ hối lộ các chính trị gia và quan chức chính phủ, cùng “đối tác” là Tập đoàn dầu khí quốc gia Petrobras của Bra-xin. Cuộc điều tra quy mô lớn này, được mệnh danh là “Chiến dịch Rửa xe” (Lava Jato), được Công tố Liên bang Bra-xin bắt đầu từ năm 2014, đã phanh phui việc Odebrecht hối lộ khoảng tỷ USD để đổi lại các hợp đồng xây dựng công trình công cộng béo bở như cầu, đập thủy điện, đường cao tốc… tại 10 quốc gia Mỹ Latinh và 2 quốc gia châu Phi. Tại Bra-xin, vụ việc này khiến cựu Tổng thống Luiz Inacio Lula da Silva và Tổng thống Dilma Rousseff “thân bại danh liệt”, thậm chí vướng vòng lao lý.

Tại Pê-ru, cuộc điều tra liên quan tới 40 vụ khác nhau, cùng hơn 300 cá nhân và hàng chục công ty, tất cả đều dính đến các dự án của Odebrecht tại nước này. Theo kết quả điều tra sơ bộ của cơ quan công tố, Odebrecht đã chi hối lộ 29 triệu USD từ năm 2005. Con số này được cho là chưa đầy đủ, khi chỉ một dự án đường ống dẫn dầu Nam Pê-ru đang xây dựng đã có mức đầu tư đến 7 tỷ USD (Chính phủ Pê-ru đã quyết định chấm dứt hợp đồng với Odebrecht hồi giữa năm ngoái). Trong nhiệm kỳ 2006-2011, Tổng thống Pê-ru Alan Garcia từng ký với Bra-xin thỏa thuận xây dựng 5 nhà máy thủy điện lớn tại Pê-ru, dù sau đó bị chính quyền kế nhiệm hủy bỏ… Những hồ sơ vụ việc này đang được cơ quan chức năng Pê-ru tiếp tục làm rõ.

Tập đoàn Odebrecht gắn với tai tiếng hối lộ

Để thực hiện công việc này, các cơ quan chức năng Pê-ru cũng vượt qua không ít khó khăn, trở ngại, thậm chí ngay từ trong nội bộ. Điển hình là việc Tổng Công tố Pedro Chavarry quyết định từ chức hôm 8-1-2019, sau khi có những cáo buộc cho rằng ông này đã tìm cách làm chệch hướng, cản trở cuộc điều tra chống tham nhũng liên quan tới Odebrecht. Trước đó, ông Chavarry ra lệnh cách chức 2 công tố viên chủ chốt đang điều tra vụ án kể trên là Rafael Vela Barba và Jose Domingo Perez, khiến các cuộc biểu tình nổ ra. Tình hình khiến Tổng thống Martin Vizcarra phải yêu cầu Quốc hội đặt Văn phòng Tổng Công tố vào “tình trạng khẩn cấp”. Người kế nhiệm ông Chavarry trên cương vị Tổng Công tố đã khôi phục vị trí 2 công tố viên trên, đồng thời thực hiện các giải pháp nhằm khôi phục lòng tin của người dân - vốn quá bức xúc vì nạn tham nhũng trong lĩnh vực công - đối với cơ quan này và nỗ lực phòng, chống  tham nhũng của chính quyền hiện tại./.

Phương Linh