Một số bài học kinh nghiệm qua thực hiện kiểm tra cách cấp

30/11/2020 | 09:21 AM

Xem với cỡ chữ

Kiểm tra tổ chức đảng cấp dưới khi có dấu hiệu vi phạm (DHVP) là nhiệm vụ của Ủy ban kiểm tra (UBKT) các cấp. Ngay từ đầu nhiệm kỳ Đại hội XII của Đảng, UBKT Trung ương đã tiến hành kiểm tra khi có DHVP đối với một số tổ chức đảng cấp dưới của các đảng bộ trực thuộc Trung ương như Ban Thường vụ (BTV) Đảng ủy các đơn vị: Tập đoàn Dầu khí quốc gia Việt Nam, Tập đoàn Hóa chất Việt Nam, Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam, Quân chủng Phòng không - Không quân (Bộ Quốc phòng), Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật (Bộ Công an)(1)... Từ những kết quả đạt được và xuất phát từ thực tiễn yêu cầu nhiệm vụ công tác xây dựng Đảng, tại Hội nghị toàn quốc về công tác phòng, chống tham nhũng (tháng 6/2018), Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã giao UBKT Trung ương: “Có thể chỉ đạo, kiểm tra, giám sát, thi hành kỷ luật đảng xuống đến cả đảng bộ cấp huyện và cơ sở khi cần thiết, tránh tình trạng bao che sai phạm trong nội bộ của các địa phương, cơ quan, đơn vị”(2).

Việc kiểm tra khi có DHVP đối với tổ chức đảng cấp dưới đã được quy định tại Điều 32, Điều lệ Đảng, tuy nhiên, UBKT Trung ương không thường xuyên thực hiện kiểm tra cách cấp đến các đảng bộ cấp huyện và cơ sở do nhiệm vụ này thường được UBKT tỉnh ủy, thành ủy, đảng ủy trực thuộc Trung ương thực hiện. Chấp hành nghiêm túc sự chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, với quyết tâm chính trị cao, từ giữa năm 2018 đến nay, UBKT Trung ương đã tăng cường kiểm tra cách cấp đối với nhiều tổ chức đảng ở nhiều địa bàn, lĩnh vực, điển hình là các cuộc kiểm tra khi có DHVP đối với BTV Đảng ủy các đơn vị: Quân chủng Hải quân (Bộ Quốc phòng), Tổng cục Cảnh sát (Bộ Công an), Công an tỉnh Đồng Nai, Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam, Tổng Công ty Thép Việt Nam, Tổng Công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam; BTV Thành ủy Trà Vinh (Trà Vinh); BTV Huyện ủy Hướng Hóa (Quảng Trị); BTV Huyện ủy Ba Vì (Thành phố Hà Nội); Đảng ủy Thanh tra Bộ Xây dựng(3)...

Qua các cuộc kiểm tra phát hiện nhiều tổ chức đảng và người đứng đầu vi phạm nguyên tắc tập trung dân chủ, quy chế làm việc, buông lỏng lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý, thiếu kiểm tra, giám sát, để xảy ra nhiều vi phạm, khuyết điểm trong các lĩnh vực: Công tác cán bộ; quản lý, sử dụng đất đai; quản lý trật tự xây dựng; quản lý, sử dụng vốn và tài sản nhà nước tại doanh nghiệp; quản lý vốn đầu tư ra ngoài doanh nghiệp; quản lý, khai thác các tuyến đường cao tốc; hoạt động kinh doanh xăng dầu; cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước; quy trình, thủ tục cấp tín dụng; việc tiếp tay, bao che cho tổ chức đánh bạc trực tuyến trên mạng Internet; hoạt động điều tra, xử lý các vụ án; mua sắm trang thiết bị; đấu thầu; thực hiện các dự án đầu tư, công trình xây dựng; thực hiện chính sách của Đảng và Nhà nước về hỗ trợ người có công với cách mạng; việc quản lý, giáo dục cán bộ, đảng viên(4)... Ở nhiều nơi, khi UBKT Trung ương vào cuộc thì vi phạm xảy ra đã gây hậu quả nghiêm trọng, có nơi đặc biệt nghiêm trọng, làm thiệt hại lớn tiền, tài sản của Nhà nước, nhiều cán bộ, đảng viên bị xử lý kỷ luật, thậm chí bị xử lý hình sự, ảnh hưởng xấu đến uy tín của cấp ủy, chính quyền địa phương, cơ sở, gây bức xúc trong xã hội. UBKT Trung ương đã thi hành kỷ luật hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền thi hành kỷ luật nghiêm minh nhiều tổ chức đảng, đảng viên vi phạm, trong đó có những đồng chí giữ cương vị cao của Đảng, Nhà nước; cán bộ, sĩ quan cao cấp trong lực lượng vũ trang; cả cán bộ đương chức hoặc đã nghỉ hưu, cán bộ đã chuyển công tác, nay đang giữ chức vụ lãnh đạo thuộc diện Bộ Chính trị, Ban Bí thư quản lý đến đảng viên được giao thực hiện chức trách, nhiệm vụ, công vụ...

Việc UBKT Trung ương thực hiện kiểm tra cách cấp và xử lý nghiêm minh các vi phạm, làm nghiêm từ trên xuống dưới, công khai kết quả xử lý đã có tác động mạnh mẽ, cảnh tỉnh, răn đe, ngăn chặn vi phạm, hạn chế tình trạng bao che sai phạm trong nội bộ các địa phương, cơ quan, đơn vị. Kiểm tra cách cấp là một trong những giải pháp để lấp đầy những “khoảng trống” trong xử lý các vụ việc nổi cộm, sai phạm hiện nay tại địa phương và đơn vị cấp dưới, góp phần làm trong sạch các tổ chức đảng ở cơ sở. Kết quả kiểm tra cách cấp của UBKT Trung ương đã tạo hiệu ứng tích cực, lan tỏa mạnh mẽ, tạo sự tin tưởng, đồng lòng, quyết tâm thực hiện của UBKT nhiều địa phương, đóng góp vào kết quả toàn diện, tích cực của Ngành Kiểm tra Đảng đạt được trong nhiệm kỳ 2015 - 2020.

Qua các cuộc kiểm tra cách cấp thấy rõ một số nguyên nhân hạn chế sau:

Thứ nhất, một số cấp ủy, người đứng đầu cấp ủy chưa nhận thức được tầm quan trọng, chưa quyết liệt trong lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, giám sát theo quy định tại Điều 30, Điều lệ Đảng. Một số tổ chức đảng  thiếu tính chiến đấu, buông lỏng lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra, giám sát, buông lỏng công tác quản lý, giáo dục cán bộ, đảng viên, thiếu tinh thần đấu tranh với việc làm sai trái của cán bộ, đảng viên. Có nơi chủ trương lãnh đạo của cấp ủy, ban thường vụ cấp ủy là đúng đắn nhưng thiếu kiểm tra, giám sát hoặc có kiểm tra, giám sát nhưng không quyết liệt, chưa triệt để, không kịp thời chấn chỉnh những vi phạm xảy ra trong quá trình thực hiện. Một số UBKT cấp ủy chưa thực hiện tốt quy định tại Điều 32, Điều lệ Đảng đối với nhiệm vụ kiểm tra đảng viên, kể cả cấp ủy viên cùng cấp và tổ chức đảng cấp dưới trực tiếp khi có DHVP; công tác kiểm tra, giám sát trong nhiệm kỳ chưa có nhiều chuyển biến, hiệu lực, hiệu quả thấp, chưa đủ sức răn đe, đấu tranh với những vi phạm; còn tình trạng nể nang, né tránh, đùn đẩy, ngại va chạm; chưa chủ động nắm tình hình và xử lý vi phạm ngay từ khi mới phát sinh. Một số nơi chưa tiến hành kiểm tra khi có DHVP hoặc có kiểm tra nhưng thiếu trọng tâm, trọng điểm, chưa thực sự đi vào các lĩnh vực phức tạp, nhạy cảm, dễ phát sinh vi phạm, những vấn đề bức xúc ở địa phương, cơ quan, đơn vị, chưa kiểm tra cấp ủy viên cùng cấp, kiểm tra trách nhiệm người đứng đầu. Một số nơi, cơ quan thanh tra, điều tra vào cuộc nhưng cũng không phát hiện được vi phạm.

Thứ hai, ở không ít địa phương, cơ quan, đơn vị, những yếu kém, khuyết điểm không được kịp thời khắc phục, vi phạm không được xử lý nghiêm minh, dứt điểm. Không ít vụ việc phức tạp, diễn ra trong thời gian dài, gây hậu quả nghiêm trọng, báo chí phản ảnh, dư luận bức xúc, nhưng không được cấp ủy, UBKT cấp trên trực tiếp ở địa phương, địa bàn chỉ đạo, kiểm tra, xử lý. Một số nơi thiếu công khai, minh bạch trong xử lý vi phạm, thậm chí bao che, dung túng cho cấp dưới. Công tác tự phê bình và phê bình còn yếu; khi có vi phạm quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước lại xử lý không triệt để hoặc bưng bít, chỉ xử lý nội bộ, xử lý hành chính...

Thứ ba, năng lực, trình độ của một bộ phận đội ngũ cán bộ kiểm tra chưa đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ, đặc biệt là kiểm tra khi có DHVP đối với các địa bàn, lĩnh vực khó, lĩnh vực đặc thù đòi hỏi có chuyên môn và kinh nghiệm như: Quản lý, sử dụng đất đai; quản lý, sử dụng vốn và tài sản nhà nước tại doanh nghiệp; cổ phần hóa; thực hiện các dự án đầu tư quy mô lớn; hoạt động điều tra, truy tố, xét xử... Công tác nắm tình hình, giám sát thường xuyên của cán bộ được UBKT phân công theo dõi địa bàn còn hạn chế, chưa chắc, chưa sâu, thiếu chủ động, trách nhiệm chưa cao, không kịp thời phát hiện, ngăn chặn vi phạm, khuyết điểm.

Nguyên nhân nêu trên dẫn đến tình trạng “trên nóng dưới lạnh” trong công tác kiểm tra, giám sát; có vụ việc tồn đọng đã lâu, thậm chí từ các nhiệm kỳ trước, tưởng rơi vào im lặng, nay được UBKT Trung ương kiểm tra cách cấp thì mới được đưa ra ánh sáng. Nếu các cấp ủy và UBKT thực hiện kiểm tra, giám sát kịp thời, phát hiện được vi phạm và xử lý nghiêm minh tập thể, cá nhân liên quan thì UBKT Trung ương sẽ không phải vào cuộc.

Từ thực tế và kết quả đạt được trong kiểm tra cách cấp của UBKT Trung ương, có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm sau:

Một là, các cấp ủy, ban thường vụ, người đứng đầu cấp ủy phải coi trọng công tác kiểm tra, giám sát, thường xuyên quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện tốt công tác kiểm tra, giám sát, thống nhất cao trong nhận thức và hành động, tạo điều kiện thuận lợi cho UBKT thực hiện nhiệm vụ. Ở Trung ương, trong nhiệm kỳ qua, Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư và đồng chí Tổng Bí thư luôn quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt, chặt chẽ, tạo điều kiện cho các hoạt động của UBKT Trung ương. Do đó, hiệu lực, hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát được nâng cao, đạt được nhiều kết quả tích cực, rõ rệt, kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm minh nhiều tổ chức đảng, đảng viên vi phạm ở các cấp, các ngành, lĩnh vực. Sự chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư giao UBKT Trung ương tiến hành kiểm tra cách cấp là hết sức kịp thời, đáp ứng thực tiễn yêu cầu nhiệm vụ công tác xây dựng Đảng.

Hai là, kiểm tra cách cấp là nhiệm vụ phải được quan tâm thực hiện ngay khi cần thiết, tiến hành công khai, dân chủ, thận trọng, khách quan và chặt chẽ. UBKT các cấp phải chủ động, quyết liệt vào cuộc, chỉ đạo nắm chắc tình hình, kịp thời xác định vấn đề, phát hiện, lựa chọn, cân nhắc và quyết định kiểm tra khi có DHVP có trọng tâm, trọng điểm đối với các tổ chức đảng cách cấp; không kiểm tra cách cấp tràn lan, thiếu chất lượng mà trước hết tập trung vào các địa bàn, lĩnh vực quan trọng, phức tạp, nhạy cảm, có DHVP, tập trung kiểm tra, xử lý, giải quyết ngay những vấn đề nổi cộm, bức xúc, báo chí phản ảnh, dư luận quan tâm, đơn thư tố cáo, khiếu nại gửi nhiều nơi nhưng không được xem xét, xử lý dứt điểm ở địa phương, cơ sở..., gắn chặt chẽ với kiểm tra trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ thuộc diện cấp ủy cấp dưới quản lý. UBKT cấp ủy cấp huyện trở lên cần thực hiện kiểm tra cách cấp tại những địa phương, đơn vị, địa bàn có vi phạm nhưng không được kiểm tra, xử lý, những nơi cấp ủy, UBKT chưa thực hiện tốt công tác kiểm tra, giám sát hoặc có khó khăn trong thực hiện nhiệm vụ kiểm tra khi có DHVP. Qua kiểm tra phải làm rõ vi phạm, xử lý kỷ luật nghiêm minh tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên vi phạm; đồng thời, làm rõ trách nhiệm của cấp ủy, người đứng đầu và UBKT cấp trên trực tiếp nếu nơi đó tự kiểm tra không phát hiện hoặc phát hiện nhưng xử lý vi phạm không nghiêm, nương nhẹ.

Ba là, Thường trực UBKT và UBKT thường xuyên, sâu sát, quyết liệt trong lãnh đạo, chỉ đạo đối với Đoàn kiểm tra trong từng giai đoạn của cuộc kiểm tra, thường xuyên chỉ đạo Đoàn báo cáo tiến độ, kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện, bảo đảm được tiến độ, chất lượng, hiệu quả các cuộc kiểm tra khi có DHVP.

Cán bộ tham gia các Đoàn kiểm tra phải là những người có bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, năng lực, có ý thức tổ chức kỷ luật, giữ vững nguyên tắc, vững về nghiệp vụ, kinh nghiệm, kiến thức chuyên môn. Khi UBKT Trung ương kiểm tra đối với ban thường vụ cấp ủy cấp huyện, Trưởng Đoàn kiểm tra không nhất thiết phải là Thành viên Ủy ban mà có thể là đồng chí Vụ trưởng. Đoàn kiểm tra phải xây dựng và ban hành kế hoạch kiểm tra đảm bảo về mục đích, yêu cầu, nội dung, phương pháp, thời gian tiến hành; xây dựng nội quy làm việc, phân công nhiệm vụ hợp lý giữa các thành viên Đoàn; thu thập đầy đủ hồ sơ, tài liệu cần thiết; thực đúng nguyên tắc, phương châm, phương pháp, quy trình kiểm tra; thẩm tra, xác minh tỉ mỉ, khách quan, thận trọng, chặt chẽ, toàn diện, đúng quy định của Đảng để tìm ra sự thật, bản chất các thông tin, chứng cứ. Đoàn kiểm tra cần có cách tiếp cận đối tượng kiểm tra phù hợp; luôn công tâm, dân chủ, thẳng thắn, phát huy tính tự giác của tổ chức đảng và đảng viên; làm tốt công tác tư tưởng, tâm lý cho đối tượng được kiểm tra; tránh sự mặc cảm, định kiến về cuộc kiểm tra khi có DHVP, tâm lý lo lắng khi Trung ương về kiểm tra.

Bốn là, việc xem xét, xử lý kỷ luật tổ chức đảng và đảng viên vi phạm phải công minh, chính xác, kịp thời, xác định đúng tính chất, mức độ, hậu quả của vi phạm; thực hiện bảo đảm nguyên tắc, quy trình xử lý kỷ luật chặt chẽ, trình tự thống nhất; xử lý kỷ luật đúng người, đúng vi phạm; tất cả đảng viên đều bình đẳng trước kỷ luật của Đảng, nếu vi phạm đến mức phải thi hành kỷ luật đều phải xử lý kỷ luật nghiêm minh, không có vùng cấm, không có ngoại lệ. Đảng viên vi phạm pháp luật đến mức phải truy cứu trách nhiệm hình sự thì chuyển cơ quan có thẩm quyền giải quyết, không được xử lý nội bộ. Đảng viên ở bất cứ cương vị công tác nào có vi phạm đều phải xử lý nghiêm. Công khai kết quả xem xét, xử lý kỷ luật tổ chức đảng, đảng viên vi phạm trên phương tiện thông tin đại chúng.

Năm là, UBKT Trung ương dù có cố gắng đến mấy cũng không đủ lực lượng để có thể thực hiện thường xuyên kiểm tra cách cấp và “phủ sóng” đến tất cả các tổ chức đảng, nắm hết tình hình mọi tổ chức đảng ở cơ sở. Qua các cuộc kiểm tra cho thấy, nếu UBKT cấp ủy vào cuộc ngay từ đầu, chủ động nắm tình hình, có trách nhiệm cao trong kiểm tra, giám sát các tổ chức đảng trực thuộc thì đã có thể ngăn chặn được vi phạm. Do vậy, cần tăng cường chỉ đạo của UBKT cấp trên đối với UBKT cấp dưới trong công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật của Đảng theo Quy định số 195-QĐ/TW, ngày 18/6/2019 của Ban Bí thư, đặc biệt chỉ đạo UBKT cấp dưới về: Kiểm tra tổ chức đảng, đảng viên khi có DHVP, tập trung vào những vụ việc nghiêm trọng, phức tạp, lĩnh vực nhạy cảm, quan trọng; xem xét, xử lý những trường hợp có dấu hiệu dung túng, bao che hoặc bỏ lọt vi phạm; chuyển hồ sơ vụ việc lên UBKT cấp trên xem xét, xử lý khi có căn cứ cho thấy UBKT cấp dưới không xử lý hoặc xử lý không đúng mức đối với tổ chức đảng, đảng viên vi phạm. Việc chỉ đạo tiến hành kiểm tra, giám sát thường xuyên giúp sớm phát hiện vi phạm để chấn chỉnh, ngăn chặn kịp thời, không để vi phạm xảy ra kéo dài nhiều nhiệm kỳ, gây thất thoát lớn ngân sách, phải xử lý kỷ luật nhiều cán bộ làm tổn hại đến uy tín và vai trò lãnh đạo của Đảng.

UBKT Trung ương cần tăng cường kiểm tra việc thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, giám sát và thi hành kỷ luật đảng của cấp ủy, UBKT cấp dưới để giúp các cấp ủy, UBKT cấp ủy trực thuộc Trung ương thực sự có chuyển động trong công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật đảng, tránh việc bao che cho vi phạm, khuyết điểm trong nội bộ địa phương, cơ quan, đơn vị. UBKT các cấp phải coi trọng thực hiện quy chế phối hợp với các tổ chức đảng liên quan trong thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, giám sát, đồng thời, sử dụng có hiệu quả kết quả thanh tra, điều tra, kiểm toán, giám định... của các cơ quan chuyên môn. Việc chủ động phối hợp giữa UBKT Đảng với cơ quan thanh tra nhà nước trong thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, giám sát giúp kịp thời trao đổi thông tin, hồ sơ, tài liệu, nắm bắt những vấn đề nổi cộm, bức xúc mà dư luận xã hội quan tâm, DHVP của tổ chức đảng, đảng viên. Thực tế trong nhiệm kỳ qua, UBKT Trung ương đã thực hiện rất tốt quy chế phối hợp với Ban cán sự đảng Thanh tra Chính phủ trong chỉ đạo Thanh tra Chính phủ cung cấp hồ sơ, tài liệu, kết luận thanh tra có liên quan đến nội dung kiểm tra, giám sát, trong đó có hồ sơ thanh tra tại một số đơn vị, dự án của Tập đoàn Dầu khí quốc gia Việt Nam, Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam... đã phục vụ tốt cho UBKT Trung ương trong kiểm tra cách cấp đối với cấp ủy các đơn vị.

Sáu là, cán bộ được UBKT phân công theo dõi địa bàn phải nâng cao vai trò, trách nhiệm, trình độ, năng lực, thường xuyên đi cơ sở, thực hiện đúng chức trách, nhiệm vụ được giao, chủ động, sâu sát, kịp thời nắm chắc địa bàn, thông tin ở cơ sở, đánh giá đúng hoạt động của tổ chức đảng, đảng viên tại địa bàn; làm tốt công tác giám sát thường xuyên việc chấp hành nguyên tắc tập trung dân chủ, quy chế làm việc và các chủ trương, chỉ thị, quy định, quy chế, quyết định, kết luận của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Khi phát hiện thiếu sót, khuyết điểm, phải kịp thời cảnh báo, chấn chỉnh, ngăn chặn. Nếu thiếu sót, khuyết điểm không được khắc phục, trở thành vi phạm, phải kịp thời đề xuất UBKT xem xét, quyết định kiểm tra khi có DHVP. Thực hiện tốt phương châm phải phòng ngừa chặt chẽ, ngăn chặn từ gốc, phát hiện từ sớm, xử lý từ đầu, không để vi phạm nhỏ tích tụ thành vi phạm lớn, để lại hậu quả nghiêm trọng. Thực tế nhiều cuộc kiểm tra của UBKT Trung ương cho thấy vi phạm ở một số địa phương, đơn vị xảy ra từ lâu, nếu kịp thời phát hiện, cảnh báo, nhắc nhở, uốn nắn sai phạm từ khi mới manh nha thì khuyết điểm sẽ không trở thành vi phạm; vi phạm ít nghiêm trọng không trở thành vi phạm nghiêm trọng. UBKT các cấp phải luôn quan tâm xây dựng đội ngũ làm công tác kiểm tra các cấp đủ về số lượng, bảo đảm chất lượng, chú trọng đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực, phẩm chất đạo đức cách mạng, bản lĩnh chính trị, ý thức tổ chức kỷ luật, sự liêm chính, trong sạch, nắm vững nguyên tắc, cơ chế, chính sách, các quy định của Đảng, Nhà nước, có chuyên môn nghiệp vụ, kỹ năng thuần thục, phương pháp công tác khoa học, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

------------------------------------------

Tài liệu tham khảo:

(1), (3), (4) Thông cáo báo chí các kỳ họp thứ 14, 16, 17; 26 đến 30; 32; 34 đến 44 của UBKT  Trung ương khóa XII.

(2) Bài phát biểu kết luận Hội nghị toàn quốc về công tác phòng, chống tham nhũng ngày 25/6/2018 tại Hà Nội của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, Trưởng ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng.

Phạm Thái Hà

Phó Vụ trưởng Vụ Trung ương IA, Cơ quan UBKT Trung ương