Malaysia tăng cường kiểm soát tham nhũng tập trung vào các cơ quan chính quyền

26/04/2019 | 07:15 AM

Xem với cỡ chữ

Trong bối cảnh cuộc điều tra vụ bê bối tham nhũng, hối lộ với giá trị lên tới hàng tỷ USD liên quan đến Quỹ đầu tư nhà nước Malaysia (1MDB) dẫn đến sự sụp đổ của chính phủ trước đó đang được đẩy mạnh với nhiều tình tiết mới, ngày 29-1-2019, Malaysia công bố kế hoạch nhằm tăng cường kiểm soát tham nhũng ở các cơ quan chính phủ.

Giải pháp đúc kết từ thực tiễn

Kế hoạch 5 năm được Thủ tướng Mahathir Mohamad (Ma-ha-thia Mô-ha-mét) khởi xướng sẽ gồm những thay đổi sâu rộng đối với quy trình bổ nhiệm các chức vụ chủ chốt, quy định các nhà lập pháp và các bộ trưởng phải công khai tài sản, và đưa ra các đạo luật mới quy định đối với việc tài trợ chính trị và vận động hành lang.

Thủ tướng Mahathir nhấn mạnh Malaysia cần tới tất cả các chiến lược, luật pháp và chế tài để kiềm chế tham nhũng. Trong bài phát biểu phát động kế hoạch chống tham nhũng, ông Mahathir nhấn mạnh: "Kế hoạch này là tuyên bố mạnh mẽ từ Chính phủ hiện nay, rằng chúng tôi sẽ truy lùng và khởi tố những kẻ phạm tội trong quá khứ, trong khi những kẻ phạm tội hiện tại và tương lai sẽ phải đối mặt với trừng phạt nghiêm khắc hơn".  Ông Abu Kassim Mohamed, Tổng Giám đốc Trung tâm chống tham nhũng, liêm chính và quản lý- người phụ trách xây dựng cơ chế chống tham nhũng mới, cho biết giới chức Malaysia đã nghiên cứu trường hợp 1MDB kỹ lưỡng để đề xuất các giải pháp khả thi.

Các biện pháp của kế hoạch trên sẽ nhằm vào quy trình mua sắm của chính phủ, thực thi pháp luật, bộ máy tư pháp, hoạt động chính trị và hoạt động doanh nghiệp. Chương trình tập trung vào các hoạt động có nguy cơ tham nhũng cao, như bán các hợp đồng của chính phủ cho bên thứ 3, bổ nhiệm các quan chức chính trị vào ban lãnh đạo các công ty nhà nước. Chương trình này cũng đặt mục tiêu tăng cường sự độc lập của các cơ quan điều tra như cơ quan kiểm toán và ủy ban điều tra chống tham nhũng.

Đây là diễn biến mới nhất trong việc nỗ lực ngăn chặn và đây lùi tệ nạn tham nhũng tại Malaysia của Chính phủ do Thủ tướng Mahathir Mohamad lãnh đạo. Trước đó, từ tháng 11-2018, thu nhập hàng tháng của nhiều nghị sĩ Malaysia bắt đầu được đăng tải trên cổng thông tin của Ủy ban điều tra chống tham nhũng Malaysia (MACC). Đây là yêu cầu của Thủ tướng Mahathir Mohamad nhằm ngăn chặn tình trạng tham nhũng. đến nay, MACC đã cung cấp thông tin về thu nhập hàng tháng của 79 nghị sĩ thuộc Liên minh Hy vọng (PH) cầm quyền và đảng Warisan Sabah. Thông tin về các nghị sĩ khác sẽ được công bố trong thời gian tới. Theo thông tin trên tờ The Star, hiện tại, nghị sĩ Baru Bian đang đứng đầu danh sách với thu nhập mỗi tháng là 108.056 ringgit (25.890 USD). Tiếp đó là Bộ trưởng Bộ Tài chính Lim Guan Eng với 86.464 ringgit (20.737 USD). Thủ tướng Mahathir đứng thứ 4 trong danh sách khi có mức thu nhập mỗi tháng hơn 75.860 ringgit (18.000 USD). Ngoài việc cung cấp thông tin về thu nhập hàng tháng, các nghị sĩ còn phải công khai tài sản của mình. Tuy nhiên, thông tin về tài sản của các nghị sĩ hiện chưa được công khai.

Mặt khác, Chính phủ Malaysia cũng đẩy nhanh việc rà soát, đánh giá lại các siêu dự án nhằm bảo đảm hiệu quả kinh tế, tính khả thi và minh bạch. Nổi bật là ngày 26-1-2019, Thủ tướng Mahathir Mohamad quyết định hủy bỏ dự án Đường sắt Bờ biển phía Đông (ECRL) trong một cuộc họp nội các, khép lại những đồn đoán trong nhiều tháng qua về tương lai của dự án. Với tổng giá trị lên tới 20 tỷ USD, dự án này dự kiến do Công ty Xây dựng Giao thông Trung Quốc (CCCC) thi công và 85% kinh phí sẽ vay của Ngân hàng Xuất nhập khẩu Trung Quốc (EIBC). Theo lý giải của các quan chức Chính phủ, một số điều khoản trong thỏa thuận được thương thảo dưới thời cựu Thủ tướng Najib Razak là bất lợi với phía Malaysia, có thể làm gia tăng nhanh chóng nợ công, trong khi tính minh bạch không đủ để phòng ngừa nguy cơ tham nhũng, xà xẻo từ dự án.

Bài học răn đe cho hiện tại

Những biện pháp trên được cho là rất cần thiết để lập lại kỷ cương sau giai đoạn lắm nhũng nhiễu dưới thời chính phủ tiền nhiệm. Sau khi lên nắm quyền từ tháng 5-2018, Thủ tướng Mahathir đã tuyên bố ưu tiên của chính phủ là tập trung đối phó với nạn tham nhũng và quyết tâm thu hồi khoản tiền thất thoát từ 1MDB do cựu Thủ tướng Malaysia Najib Razak thành lập hồi năm 2009. Ông Najib bị cáo buộc có liên quan tới việc để thất thoát hơn 4,5 tỷ USD trong các giao dịch với nước ngoài thông qua quỹ đầu tư với mục tiêu phục vụ phát triển kinh tế - xã hội này, trong đó một phần lớn chảy vào túi các quan chức tham nhũng. Quỹ 1MDB cũng như ông Najib nhiều lần bác bỏ các cáo buộc trên. Mặc dù vậy, lực lượng đặc trách điều tra vụ bê bối nhằm truy tố những cá nhân sai phạm và thu hồi các tài sản liên quan, do Chính phủ Malaysia thành lập với sự hỗ trợ từ các cơ quan tư pháp Mỹ, Thụy Sĩ, Singapore, Canađa và một số nước khác, thu được nhiều manh mối, chứng cứ quan trọng  

Ngày 1-11-2018, Bộ Tư pháp Mỹ công bố cáo trạng cáo buộc nhà tài phiệt Low Taek Jho và 2 cựu lãnh đạo ngân hàng Goldman Sachs âm mưu rửa tiền và hối lộ hàng tỷ USD lấy từ 1MDB. Theo cáo trạng, tỷ phú Low Taek Jho, thường được gọi là Jho Low, người có quan hệ thân thiết với gia đình cựu Thủ tướng Najib Razak và từng là cố vấn của 1MDB, bị buộc tội chiếm đoạt ngân sách của 1MDB để hối lộ các quan chức nước ngoài, mua bất động sản, tác phẩm nghệ thuật và trang sức đắt tiền ở Mỹ và hỗ trợ kinh phí làm các bộ phim Hollywood. Cũng bị buộc tội hối lộ và rửa tiền là cựu lãnh đạo ngân hàng Goldman Sachs, Tim Leissner, người đã nhận tội và chấp nhận bồi thường 43,7 triệu USD. Một cựu lãnh đạo ngân hàng khác là Ng Chong Hwa, còn gọi là Roger Ng, bị buộc tội vi phạm các quy định về quản lý sổ sách nội bộ ở Goldman Sachs, bị nhà chức trách Mỹ bắt giữ cùng ngày 1-11-2018 tại Malaysia. Ông Low Taek Jho, hiện đang lẩn trốn và bị Interpol truy nã, thông qua người phát ngôn của mình bác bỏ các cáo buộc trên. Trong khi đó, ông Leissner thừa nhận đã hối lộ hàng triệu USD cho các quan chức Chính phủ Malaysia và Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE). Đây là vụ truy tố hình sự đầu tiên tại Mỹ liên quan tới vụ bê bối tham nhũng tại 1MDB. Năm 2016, Bộ Tư pháp Mỹ đã thu hồi được 1 tỷ USD thất thoát, đồng thời đệ đơn kiện dân sự nhằm tịch thu các tài sản liên quan tới vụ bê bối 1MDB, trong đó có nhiều bất động sản hạng sang. Theo Bộ trưởng Tư pháp Mỹ Jeff Sessions, các quan chức 1MDB bị cáo buộc rửa khoản tiền hơn 4,5 tỷ USD thông qua một mạng lưới giao dịch mờ ám và các công ty bình phong có tài khoản ngân hàng ở các nước như Thụy Sĩ, Singapore, Luxembourg và Mỹ.

Dự án ECRL bị hủy vì quá tốn kém trong khi hiệu quả kinh tế thấp, nguy cơ tham nhũng cao.

Liên quan đến tiến trình điều tra, cuối năm 2018, cựu Thủ tướng Najib Razak bị MACC tiếp tục thẩm vấn. Trước đó, sau khi bị bắt giữ tại nhà riêng ở Kuala Lumpur hồi đầu tháng 7 và bị Tòa thượng thẩm Kuala Lumpur buộc tội với 3 tội danh về lạm dụng tín nhiệm và 1 tội danh về lạm dụng quyền lực với số tiền chiếm dụng hơn 10 triệu USD liên quan đến một công ty con của 1MDB, ông Najib Razak nộp 250.000 tiền bảo lãnh để được tại ngoại và bị cấm xuất cảnh. Dự kiến phiên tòa xét xử ông Najib Razak trong vụ án “con” này bắt đầu từ tháng 3-2019. Hiện cựu Thủ tướng Najib bị cáo buộc tổng cộng 4 tội danh lạm dụng quyền lực liên quan khoản tiền 2,3 tỷ ringgit (556,3 triệu USD) của Quỹ 1MDB, 21 tội danh liên quan đến rửa tiền. Vợ của ông Najib, bà Rosmah Mansor Razak, cũng bị MACC yêu cầu bắt và thẩm vấn, bị buộc tội rửa tiền với 17 tội danh. Nhiều quan chức trong Chính phủ của ông Najib Razak cũng đang vướng vòng lao lý với cáo buộc tương tự. Nổi nhất là cựu Phó thủ tướng Ahmad Zahid Hamidi bị điều tra về cáo buộc lạm dụng quyền lực, lạm dụng tín nhiệm, cũng như rửa tiền liên quan đến một quỹ tài trợ. Theo đó, ông Hamidi, hiện là Chủ tịch đảng Tổ chức Dân tộc Mã Lai thống nhất (UMNO), bị MACC triệu tập 5 lần để làm rõ việc chi tiêu 800.000 ringgit (193.000 USD) từ quỹ tài trợ Yayasan Akal Budi vào mục đích cá nhân. Vụ việc sẽ được đưa ra xét xử ở Tòa sơ thẩm Kuala Lumpur. Các diễn biến này thể hiện mạnh mẽ thông điệp từ Chính phủ hiện nay: điều tra và khởi tố những kẻ tham nhũng trong quá khứ để làm bài học răn đe./.

Phương Linh