Lựa chọn thông tin qua báo chí trong kiểm tra khi có dấu hiệu vi phạm

11/10/2019 | 13:53 PM

Xem với cỡ chữ

Thông tin báo chí nói riêng và thông tin trên các phương tiện truyền thông luôn phản ánh đa dạng, cập nhật những tin tức thời sự, những vấn đề, sự kiện đang xảy ra trong đời sống xã hội được dư luận quan tâm. Các vấn đề nảy sinh trong đời sống xã hội có tác động trực tiếp, ảnh hưởng tới tâm tư, nguyện vọng, tình cảm của con người; có thể làm thay đổi nhận thức, quan niệm, thái độ và hành vi của con người, tạo ra dư luận và áp lực lên xã hội, thậm chí áp lực lên cả hoạt động quản lý Nhà nước trong việc điều chỉnh, ban hành chính sách đối với sự phát triển của xã hội. Chính vì vậy, nhiều nước phương tây coi báo chí như “quyền lực thứ tư” trong quản lý Nhà nước.

Sự phát triển của báo chí cũng dựa trên sự gia tăng nhu cầu thông tin  trong đời sống xã hội, đáp ứng quyền được thông tin của công chúng. Do vậy, Đảng, Nhà nước luôn chú trọng tới phát triển báo chí, nhất là trong lĩnh vực phòng, chống tham nhũng được thừa nhận qua các văn bản pháp luật như: Hiến pháp, Luật Báo chí, Luật Phòng, chống tham nhũng... đều nêu cao vai trò của báo chí trong việc chủ động, tích cực tham gia đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực vừa là quyền hạn, nhiệm vụ của báo chí, vừa là trách nhiệm chính trị, bổn phận của những người làm báo chân chính. 

Từ năm 1986, trong công cuộc đổi mới đất nước Đảng ta đã xác định báo chí có vai trò quan trọng trong việc góp phần làm mạnh hóa đời sống xã hội. Với phương châm “Nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng sự thật, nói rõ sự thật”, thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, Đảng ta đã chuyển tải một thông điệp mạnh mẽ về việc kiên quyết đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực. Trên cương vị lãnh đạo cao nhất của Đảng ta, bằng những bài viết kịp thời, sắc sảo trong chuyên mục “Những việc cần làm ngay” trên Báo Nhân Dân, Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh lúc đó đã trực tiếp sử dụng báo chí như một vũ khí đắc lực để góp phần chỉ đạo công cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng tiêu cực và ủng hộ những nhân tố mới, việc làm mới mang lại lợi ích thiết thực cho đất nước và nhân dân.

Hội nghị Trung ương 6 (lần 2, khóa VIII) năm 1999, Đảng ta chính thức xác định, báo chí là một trong 4 hệ thống giám sát xã hội: Sử dụng đồng bộ hệ thống giám sát cán bộ, đảng viên, nhất là sự giám sát của tổ chức đảng, trước hết là từ chi bộ, sự giám sát của nhân dân và các cơ quan đại diện nhân dân, sự giám sát của công luận”. “Sự giám sát của công luận” chính là mở rộng thêm cánh cửa cho báo chí vào cuộc mạnh mẽ, quyết liệt hơn để cùng toàn Đảng, toàn dân từng bước đẩy lùi “quốc nạn” tham nhũng ra khỏi bộ máy công quyền và đời sống xã hội. 

Đặc biệt, từ đầu nhiệm kỳ Đại hội XII của Đảng đến nay, công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng của Đảng, Nhà nước ta đã được triển khai quyết liệt, bài bản và bước đầu mang lại hiệu quả rõ rệt, được dư luận xã hội đồng tình, nhân dân ghi nhận. Nhiều vụ việc về tham nhũng tưởng như bị chìm vào quên lãng, nhưng đã được đưa ra ánh sáng và xử lý đúng người, đúng tội, đã khơi nguồn và phát huy sức mạnh tổng hợp của các lực lượng, trong đó có sự đóng góp không nhỏ của đội ngũ những người làm báo và các thông tin được đăng tải về lĩnh vực tham nhũng, tiêu cực trên báo chí, truyền thông. 

Điển hình như vụ “Xe biển xanh”, Lexus 570 của Trịnh Xuân Thanh (2016) khi đó đương kim Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hậu giang, bị phanh phui cũng là  “mắt xích” đầu tiên là do báo chí phát hiện đối tượng đi xe ô tô cá nhân gắn biển số xanh trái quy định. Từ đó, hàng loạt sai phạm của đối tượng trong quá khứ đã được báo chí đưa ra trước ánh sáng công luận, giúp cho các cơ quan chức năng vào cuộc điều tra, xác minh và xử lý vụ việc, đối tượng theo đúng quy định pháp luật. Báo chí còn có công phát hiện, điều tra, phanh phui nhiều dự án đầu tư cả nghìn tỷ đồng chưa đưa vào hoạt động đã thất thoát, gây lãng phí rất lớn tài sản công như: Dự án mở rộng giai đoạn 2 Nhà máy Gang thép Thái Nguyên; Nhà máy đạm Ninh Bình; 3 dự án nhà máy sản xuất ethanol Tam Nông, Bình Phước, Dung Quất; Nhà máy Xơ sợi Đình Vũ (Hải Phòng)… Báo chí cũng đi đầu trong việc lên tiếng nhiều vụ bổ nhiệm cán bộ “thần tốc” gây bức xúc dư luận ở một số ngành, địa phương như vụ: Lê Phước Hoài Bảo, Giám đốc sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Quảng Nam; Trần Vũ Quỳnh Anh, Sở Xây dựng tỉnh Thanh Hóa… sau đó UBKT Trung ương đã vào cuộc kiểm tra khi có dấu hiệu vi phạm, đề nghị Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Nam xóa tên khỏi danh sách đảng viên với Lê Phước Hoài Bảo; đề nghị Ban Bí thư xem xét kỷ luật Đảng đối với Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa, nguyên Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Thanh Hóa và đã bị cách hết các chức vụ trong Đảng.

Đặc biệt, năm 2018 trong kỳ thi THPT Quốc gia, báo chí đã phát hiện một nghịch lý khi ở các tỉnh miền núi Sơn La, Hòa Bình, Hà Giang có nhiều học sinh đỗ điểm cao, trong khi đó nhiều tỉnh, thành phố có truyền thống tỷ lệ học sinh hằng năm đỗ điểm cao lại thấp hơn các tỉnh này, đã đặt ra câu hỏi nghi ngờ có dấu hiệu tiêu cực trong thi cử. Sau thông tin báo chí, UBKT Tỉnh ủy các tỉnh trên đã vào cuộc và UBKT Trung ương cũng đã thực hiện kiểm tra khi có dấu hiệu vi phạm đối với Ban Thường vụ Tỉnh ủy Sơn La đã xử lý và đề nghị xử lý nhiều cán bộ vi phạm Quy chế thi.

Hay như gần đây, ngày 23/9/2019 nhiều báo chí phản ánh Tỉnh ủy Sóc Trăng lấy tiền ngân sách lắp đặt camera an ninh tại nhà riêng cho 15 đồng chí trong Ban Thường vụ Tỉnh ủy, sau khi báo chí phản ánh Ban Thường vụ Tỉnh ủy Sóc Trăng đã họp tiến hành kiểm điểm tập thể, cá nhân, thu hồi lại số tiền trái quy định trả lại ngân sách và xử lý cán bộ liên quan đến vi phạm và rút kinh nghiệm…

Có thể thấy rằng, thông tin báo chí không chỉ định hướng dư luận, mà còn là nguồn tin đáng tin cậy để UBKT các cấp nắm bắt thông tin, thẩm tra, xác minh để có cơ sở ra quyết định kiểm tra khi có dấu hiệu vi phạm đối với  đảng viên và tổ chức đảng.

Nhận thức rõ về thông tin trên báo chí đã góp phần tích cực cho nguồn tin để các tổ chức đảng nắm bắt, kiểm tra khi có dấu hiệu vi phạm, năm 2013  UBKT Trung ương ra Quyết định số 1319-QĐ/UBKTTW, ngày 10-10-2013 về phát hiện, xác định dấu hiệu vi phạm, quyết định kiểm tra tổ chức đảng cấp dưới và đảng viên khi có dấu hiện vi phạm xác định rõ chủ thể phát hiện dấu hiệu vi phạm gồm: "Cấp ủy, ban thường vụ cấp ủy, thường trực cấp ủy; UBKT, các cơ quan tham mưu, giúp việc, đơn vị sự nghiệp của cấp ủy các cấp; ban cán sự đảng, đảng đoàn; chi bộ, đảng viên; các tổ chức nhà nước, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể chính trị-xã hội; các cơ quan thông tin đại chúng và quần chúng nhân dân". Việc UBKT Trung ương quy định các cơ quan thông tin đại chúng có trách nhiệm phát hiện dấu hiệu vi phạm thể hiện sự nhất quán trong nhìn nhận và đánh giá đúng những đóng góp của báo chí trong công tác xây dựng Đảng nói chung và công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật đảng nói riêng. Báo chí có vai trò và sức mạnh to lớn trong việc phát hiện, xác định dấu hiệu vi phạm, quyết định kiểm tra đảng viên và tổ chức đảng cấp dưới khi có dấu hiệu vi phạm. Tại Điểm 1, Điều 6, Quy định số 1319, xác định rõ: "Phản ảnh của các phương tiện thông tin đại chúng đã qua khảo sát, nắm tình hình bước đầu" là một căn cứ để các tổ chức đảng và UBKT phát hiện dấu hiệu vi phạm.

Qua thực hiện nhiệm vụ kiểm tra khi có dấu hiệu vi phạm đã góp phần quan trọng vào việc thúc đẩy thực hiện nhiệm vụ chính trị, đổi mới và nâng cao phương thức lãnh đạo của Đảng, xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh về chính trị, tư tưởng, tổ chức và đạo đức, bảo đảm giữ vững vai trò lãnh đạo  sự nghiệp cách mạng mà nhân dân tin cậy giao phó.

Từ đầu nhiệm kỳ Đại hội XII của Đảng đến hết năm 2018, cấp ủy và các tổ chức đảng các cấp đã tiến hành kiểm tra theo Điều 30, Điều lệ Đảng với 167.792 tổ chức đảng, 777.078 đảng viên; giám sát 108.211 tổ chức đảng, 368.304 đảng viên; UBKT các cấp kiểm tra việc thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, giám sát, kỷ luật đảng theo Điều 32, Điều lệ Đảng đối với 143.192 tổ chức đảng và 30.703 đảng viên; giám sát 75.973 tổ chức đảng và 110.377 đảng viên. Trong đó, cấp ủy và chi bộ đã thi hành kỷ luật 788 tổ chức đảng, 42.226 đảng viên vi phạm; UBKT các cấp thi hành kỷ luật 10.991 đảng viên vi phạm; có 85 cán bộ diện Trung ương quản lý bị kỷ luật, với 14 cán bộ là ủy viên và nguyên Ủy viên Trung ương Đảng.

Đối với kiểm tra khi có dấu hiệu vi phạm, UBKT Trung ương và UBKT các cấp đã tăng cường, tích cực, chủ động, quyết liệt thực hiện có trọng tâm, trọng điểm; lựa chọn đối tượng, lĩnh vực, địa bàn nhạy cảm, phức tạp, dễ phát sinh vi phạm để tiến hành kiểm tra khi có dấu hiệu vi phạm đối với tổ chức đảng cấp dưới và đảng viên (kể cả cách cấp) với kết quả, chất lượng ngày một nâng lên. Chỉ tính riêng UBKT Trung ương: Năm 2016, kiểm tra 9 tổ chức đảng và 20 đảng viên; năm 2017, kiểm tra 12 tổ chức đảng và 16 đảng viên; năm 2018, kiểm tra 12 tổ chức đảng và 8 đảng viên.

Qua thực tế từ các cuộc kiểm tra khi có dấu hiệu vi phạm đối với đảng viên và tổ chức đảng nắm bắt nguồn tin từ báo chí thời gian qua đạt hiệu quả cho thấy một số kinh nghiệm sau:

Thứ nhất, lựa chọn các thông tin đăng tải về các vấn đề dư luận quan tâm, những vấn đề bức xúc của xã hội, vấn đề nhạy cảm dễ nảy sinh tiêu cực; thông tin có số liệu cụ thể đáng tin cậy, có thời gian, địa chỉ rõ ràng, nhất là ở các lĩnh vực tài chính, đầu tư xây dựng, cổ phần hóa doanh nghiệp, công tác cán bộ... Từ những thông tin công khai, minh bạch trên báo chí giúp cho các cơ quan chức năng cũng như UBKT các cấp có thêm căn cứ, bằng chứng để thẩm tra, xác minh các vụ việc được báo chí đăng tải để lựa chọn vấn đề, lĩnh vực, thời điểm cho việc kiểm tra khi có dấu hiệu vi phạm đối với đảng viên, tổ chức đảng.

Thứ hai, lựa chọn thông tin theo thể loại báo chí như: Các phóng sự điều tra dài kỳ của một tác giả, hoặc nhóm tác giả; điều tra theo thư bạn đọc; điều tra theo đơn, thư phản ánh của khán, thính giả trên đài phát thanh, truyền hình. Bởi đối với thể loại điều tra báo chí luôn được các nhà báo thẩm tra kỹ càng, có nhiều thông tin, tài liệu, chứng cứ tin cậy có cơ sở để viết điều tra. Hơn nữa, đối với những thể loại này, nhà báo thường có kênh thông tin riêng, thậm chí độc quyền của nhà báo, thời gian điều tra kỹ, có chiều sâu. Ngoài ra, cần đặc biệt, chú ý đến các thông tin báo chí qua các giải báo chí được các cơ quan báo chí, các bộ, ngành, các tổ chức chính trị - xã hội từ Trung ương đến địa phương phát động, tổ chức; các giải liên hoan phát thanh, truyền hình toàn quốc, hoặc các địa phương, ngành; chú trọng vào các thông tin trong giải báo chí về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực; các thông tin về thực hiện chỉ thị, nghị quyết của Đảng, pháp luật của Nhà nước.

Thứ ba, lựa cho theo loại hình báo chí như: Báo hình (các đài truyền hình), các video trên các báo mạng điện tử; Báo phát thanh (các đài phát thanh, các báo điện tử); Báo ảnh… bởi đây là những thông tin, hình ảnh, âm thanh có tính xác thực cao, phục vụ tốt cho việc thẩm tra, xác minh, nắm tình hình khi kiểm tra dấu hiệu vi phạm, có sự thuyết phục cao đối với các đối tượng được kiểm tra. Tuy nhiên, do khi tác nghiệp, đặc biệt đối với các phóng sự điều tra trên truyền hình, phát thanh nhà báo phải dùng nghiệp vụ điều tra ghi hình, ghi âm bí mật, do đó hình ảnh, âm thanh không sắc nét như các phóng sự thông thường. Hơn nữa, đối với công nghệ hiện nay những hình ảnh, hay âm thanh cũng dễ bị chỉnh sửa nên cần lựa chọn, thẩm định kỹ khi sử dụng.

Thứ tư, lựa chọn các cơ quan báo chí: Cần lựa chọn thông tin ở các cơ quan báo chí có uy tín, như các cơ quan báo, tạp chí của Đảng; Báo Nhân dân, Thông tấn xã Việt Nam, Đài Truyền hình Việt, Đài Tiếng nói Việt Nam, báo của các tổ chức đoàn thể, chính trị xã hội… Đây là những thông tin đã được biên tập và có nguồn thông tin đáng tin cậy phục vụ cho việc cung cấp thông tin, để UBKT các cấp nắm tình hình, phát hiện và kiểm tra đảng viên, tổ chức đảng khi có dấu hiệu vi phạm.

Nguyễn Trọng Thành