Cựu Tổng thống Bra-xin Michel Temer bị bắt về cáo buộc tham nhũng: Đoạn kết chuỗi dài tai tiếng

14/05/2019 | 09:21 AM

Xem với cỡ chữ

Ngày 21-3-2018, cựu Tổng thống Bra-xin Michel Temer bị bắt tại thành phố Sao Paulo với các cáo buộc về tội tham nhũng trong thời gian từng đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng khác nhau trong bộ máy chính quyền nước này. Đây là vị cựu tổng thống thứ hai của Bra-xin bị bắt trong chiến dịch “Car Wash” (Rửa xe) - một chiến dịch điều tra trải rộng từ năm 2014 truy quét một mạng lưới tham nhũng liên quan đến nhiều quan chức hàng đầu và công ty lớn của Bra-xin.

Lần lại quá khứ

Ông Temer, năm nay 78 tuổi, vừa rời nhiệm sở cách đây chưa đầy ba tháng sau cuộc bầu cử Tổng thống tại Bra-xin hồi cuối năm ngoái với thắng lợi thuộc về ứng viên cánh hữu Jair Bolsonaro. Đây là cựu tổng thống thứ hai của Bra-xin bị bắt trong chiến dịch “Car Wash”, sau cựu tổng thống Lula da Silva, người đang ngồi tù với 2 bản án tổng cộng 25 năm. Một số nhân vật thân cận với ông Temer cũng bị bắt vào sáng 21-3, trong đó có Moreira Franco, cựu Bộ trưởng Bộ Mỏ và Năng lượng; Eliseu Padilha, Bộ trưởng Bộ Hàng không dân dụng dưới thời cựu Tổng thống Dilma Rousseff và sau đó làm Bộ trưởng Bộ Lao động và Chánh Văn phòng Tổng thống dưới thời ông Temer, cùng bảy người khác, đều bị cáo buộc liên quan đến bê bối nhận hối lộ.

Theo báo Washing Post, ông Temer phải đối mặt với 10 tội danh tham nhũng. Hãng Reuters đưa tin các công tố viên cho rằng ông còn là thủ lĩnh của một "tổ chức tội phạm" đã chiếm dụng hơn 470 triệu USD. Số tiền này được coi là tiền hối lộ liên quan đến việc xây dựng nhà máy thứ 3 của tổ hợp điện hạt nhân Angra ở bờ biển Rio de Janeiro và việc kinh doanh của nhiều doanh nghiệp nhà nước khác trong các lĩnh vực năng lượng chủ yếu của Bra-xin.

Trên thực tế, vụ việc này được điều tra từ năm 2014, cùng với quá trình điều tra vụ bê bối tham nhũng khổng lồ tại Tập đoàn dầu khí quốc gia Petrobras, đều là mục tiêu của chiến dịch “Car Wash”. Dự án Angra 3 có vốn đầu tư lên tới 3,6 tỷ USD, được triển khai từ năm 2007, do Electronulcear, công ty con của Tập đoàn điện lực Bra-xin Electrobras giám sát. Trong quá trình triển khai dự án này, nhà chức trách phát hiện những dấu hiệu sai phạm, trong đó có hành vi hối lộ các quan chức và dàn xếp cho các công ty tư nhân nhận thầu. Tháng 8-2016, một tòa án của Bra-xin đã tuyên án 13 bị cáo khác về tội tham nhũng và rửa tiền, trong đó Othon Luiz Pinheiro da Silva, cựu Giám đốc công ty năng lượng hạt nhân quốc gia Electronuclear bị tuyên phạt 43 năm tù giam; con gái ông này là Ana Cristina da Silva Toniolo bị tuyên 14 năm và 10 tháng tù giam. Kết quả điều tra cho thấy ông Pinheiro đã nhận hối lộ trong các hợp đồng xây dựng nhà máy điện hạt nhân Angra 3 giữa Eletronuclear và các công ty xây dựng Andrade Gutierrez và Engeviz. Các bị cáo khai nhận đã nhiều lần chi trả "phí bôi trơn" cho các quan chức Bra-xin trong giai đoạn năm 2007-2012. Thời điểm xảy ra vụ, ông Michel Temer lần lượt đảm nhiệm Chủ tịch Hạ viện rồi Phó tổng thống trong chính quyền của bà Roussef - nữ Tổng thống bị phế truất năm 2016 với cáo buộc tham nhũng và được chính ông thay thế. Các nguồn truyền thông gần gũi với các cơ quan công tố tiết lộ, trong thời gian đó ông Temer nhiều lần cùng những người thân cận “họp kín” với đại diện các doanh nghiệp bị ghi vào “sổ đen” nói trên.

Kỹ năng “thoát hiểm” có còn tác dụng?

Đáng chú ý, đây không phải lần đầu ông Temer phải đối mặt với các cáo buộc tham nhũng. Ngay trước khi ông Temer rời cương vị, ngày 16-10-2018, Cảnh sát Liên bang Bra-xin đã đề nghị Viện kiểm sát nước này truy tố 11 người, trong đó có Tổng thống Michel Temer, với các tội danh cấu kết phạm pháp, tham nhũng và rửa tiền. Đề nghị trên được đưa ra trong báo cáo cuối cùng mà cơ quan này gửi lên Tòa án Tối cao về kết quả điều tra một vụ hối lộ lớn có liên quan trực tiếp đến ông Temer, trong đó có những bằng chứng chống lại những người bị cáo buộc. Theo kết luận điều tra, Tổng thống Temer đã ký thông qua một sắc lệnh năm 2017 nhằm điều chỉnh một luật về cảng biển, qua đó làm lợi cho một số công ty trong lĩnh vực này, trong đó có công ty Rodrimar và đổi lại đảng Phong trào Dân chủ Bra-xin (MDB) do vị nguyên thủ này đứng đầu nhận được những khoản tiền hối lộ. Trong số những người bị cáo buộc có liên quan tới vụ bê bối tham nhũng này, ngoài Tổng thống Temer, còn có Maristela Temer, con gái ông và cựu nghị sĩ Rodrigo Rocha Loures, nguyên cố vấn đặc biệt của Tổng thống. Cảnh sát cũng kết luận rằng các công ty Rodrimar và Libra, hai trong số các công ty được lợi từ sắc lệnh của Tổng thống, đã trả khoản hối lộ lên tới hàng triệu USD thông qua một giao dịch tài chính trung gian với công ty bình phong của cựu đại tá Lima Filho- bạn thân Tổng thống.

Giới quan sát chính trị nhận định, so với người tiền nhiệm Dilma Rousseff,  các cáo buộc chống lại ông Temer nghiêm trọng hơn nhiều cả “lượng” và “chất”. Song, ông Temer có kỹ năng “thoát hiểm” tốt hơn hẳn. Đặc biệt trong năm 2017, khi cáo buộc nhận hối lộ của hãng sản xuất thịt hộp JBS SA khiến ông Temer phải chịu sự phán xét tại Quốc hội về quyết dịnh có mở cuộc điều tra đối với Tổng thống về vụ việc này hay không. Tình tiết rất nghiêm trọng: cựu Chủ tịch JBS Joesley Batista giao nộp cho cơ quan điều tra cuốn băng ghi âm chứng minh việc ông Temer đã thông đồng với doanh nhân này trả tiền để “mua sự im lặng” của nhân chứng trong vụ Petrobras. Việc công bố đoạn băng trên làm rung chuyển chính trường Bra-xin, có thể khiến ông Temer mất chức. Tòa án Tối cao đã ra lệnh điều tra người đứng đầu nhà nước. Ngày 25-10 năm đó, Tổng thống Temer nhận được 251 phiếu ủng hộ so với 233 phiếu chống trong cuộc bỏ phiếu tại Hạ viện, qua đó ngăn chặn cuộc điều tra khiến ông ít nhất có thể bị đình chỉ chức vụ trong ít nhất 6 tháng cho tới khi có kết luận cuối cùng. Đây không phải là lần đầu chính khách kỳ cựu này thuyết phục thành công các nghị sĩ. Cách đó 2 tháng, ông cũng “thoát hiểm” trong cuộc bỏ phiếu tương tự, khi bị cáo buộc “điều hành tổ chức tội phạm và tìm cách cản trở công lý”. Các công tố viên cho rằng khi còn là nghị sĩ hồi năm 2006, ông đã thành lập đường dây hối lộ tồn tại đến giờ, trong đó bỏ túi hơn 180 triệu USD từ các công ty như Petrobras và Lottery của Bra-xin. Dù vậy, ông Temer phủ nhận mọi cáo buộc.

Tuy nhiên, giờ đây không biết các kỹ năng “thoát hiểm” của ông Temer có còn tác dụng, một khi không còn trở ngại về pháp lý ngăn cản các cơ quan chức năng điều tra cựu Tổng thống về những vụ việc trên. Trong khi đó, Tổng thống mới của Bra-xin, ông Jair Bolsonaro tuyên bố một trong những chính sách ưu tiên của chính quyền là giải quyết nạn tham nhũng, vốn gây bức xúc lớn trong xã hội.

Một biểu hiện là ngày 6-2, một cựu Tổng thống khác của nước này, ông Lula da Silva bị kết án thêm 12 năm 11 tháng tù giam trong một cáo buộc mới về tội tham nhũng và rửa tiền. Theo đó, bản án mới này tuyên án nhà cựu lãnh đạo Bra-xin vì đã chấp nhận các công trình sửa chữa trị giá khoảng 271.000 USD mà ba công ty Odebrecht, OAS và Schain thực hiện cho một ngôi nhà được ông mượn từ một doanh nhân để sử dụng tạm thời tại Atibaia, quận nội thành thuộc bang Sao Paulo, để đổi lại việc thắng thầu các hợp đồng với Petrobras. Trước đó, ông Lula bị kết tội tham nhũng cùng mức án 12 năm 1 tháng tù giam hồi năm 2017 với cáo buộc nhận căn hộ hạng sang từ công ty xây dựng OAS trong vụ bê bối tham nhũng của Petrobras. Tổng mức phạt của cả hai bản án đối với ông Lula da Silva, 73 tuổi, từng giữ 2 nhiệm kỳ tổng thống giai đoạn 2003-2010, lên tới 25 năm.

Một phần tổ hợp điện hạt nhân Angra- dự án liên quan đến cáo buộc tham nhũng với ông Temer.

Nếu so sánh những cáo buộc “khủng” đối với ông Temer, vụ việc của ông Lula da Silva xem ra “chẳng thấm vào đâu”. Vì thế, dư luận Bra-xin đang chờ đợi một cuộc điều tra nghiêm túc, minh bạch và bản án công bằng đối với trường hợp ông Temer. Với những gì chiến dịch “Car Wash” xới ra từ tệ nạn mang tính trầm kha ở Bra-xin, lần đầu trong lịch sử hiện đại của nước này, người dân tin rằng không ai có thể đứng trên luật pháp và các bê bối tham nhũng sẽ không thể kết thúc nhẹ nhàng trong im lặng như trước kia./.

Phương Linh