Công tác kiểm tra, giám sát tổ chức đảng, đảng viên tại cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước và doanh nghiệp nhà nước

05/06/2020 | 15:08 PM

Xem với cỡ chữ

Hiện nay, cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước do nhiều chủ thể quản lý, như Chính phủ, bộ, ngành, uỷ ban nhân dân... nhưng theo hướng sẽ dần chuyển về Uỷ ban Quản lý và đầu tư vốn nhà nước trực thuộc Chính phủ. Như vậy, cơ chế kiểm tra, giám sát tổ chức đảng, đảng viên tại cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước cũng giống kiểm tra, giám sát tổ chức đảng, đảng viên trong hệ thống chính trị, vì những đảng viên ở đây là công chức, viên chức nhà nước. Đối với cơ chế kiểm tra, giám sát tổ chức đảng, đảng viên tại cơ quan chủ sở hữu nhà nước và trong doanh nghiệp nhà nước (DNNN) vừa phải bảo đảm cho các doanh nghiệp hoạt động đúng quy định của Đảng, pháp luật của nhà nước, vừa phải bảo đảm tính tự chủ cho các doanh nghiệp trong phát triển sản xuất - kinh doanh trong cơ chế thị trường; góp phần đẩy mạnh việc đổi mới, nâng cao hiệu quả của doanh nghiệp nhà nước, lực lượng giữ nòng cốt của nền kinh tế và tăng cường vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước.

Tuy nhiên, thời gian qua, công tác kiểm tra, giám sát đối tượng này chưa được quan tâm đúng mức; cơ chế, chính sách về doanh nghiệp nhà nước còn nhiều bất cập, vướng mắc; người đại diện, người đứng đầu cấp ủy, tổ chức đảng tại cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước và DNNN, cán bộ quản lý tại một số DNNN thiếu trách nhiệm, chưa thực hiện hết chức trách, nhiệm vụ được giao theo quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước và theo quy định tại Điều lệ doanh nghiệp, các quy chế nội bộ và ủy quyền của cơ quan đại diện chủ sở hữu. Thực trạng này đã được chỉ rõ trong Nghị quyết Trung ương 5 khóa XII về tiếp tục cơ cấu lại, đổi mới và nâng cao hiệu quả DNNN: Hoạt động của DNNN còn hạn chế, hiệu quả sản xuất kinh doanh và đóng góp của nhiều DNNN còn thấp, chưa tương xứng với nguồn lực Nhà nước đầu tư. Trách nhiệm của người quản lý DNNN chưa rõ ràng. Việc tách chức năng quản lý nhà nước và chức năng của cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước tại DNNN thực hiện chậm. Cơ chế quản lý, giám sát và việc thực hiện quyền, trách nhiệm của cơ quan và người đại diện chủ sở hữu nhà nước chưa thật rõ ràng và phù hợp.

Thực tiễn qua kiểm tra, nhiều tổ chức đảng là ban thường vụ đảng ủy tập đoàn, tổng công ty; ban cán sự đảng một số bộ chủ quản; cơ quan đại diện chủ sở hữu; cán bộ, đảng viên là người đứng đầu, giữ trọng trách về kinh tế là bí thư ban cán sự đảng, bộ trưởng; bí thư đảng ủy kiêm Chủ tịch HĐQT, HĐTV hoặc tổng giám đốc một số tập đoàn, tổng công ty có vốn Nhà nước do thiếu trách nhiệm, buông lỏng lãnh đạo, quản lý, cố ý làm trái gây hậu quả nghiêm trọng, tham ô, tham nhũng, lãng phí, làm thất thoát, thiệt hại lớn tiền và tài sản của Nhà nước. Việc quản lý các DNNN còn nhiều bất cập. Vai trò lãnh đạo của cấp ủy đảng tại một số DNNN còn hạn chế trong quá trình lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ chính trị hoạt động đầu tư, sản xuất kinh doanh. Công tác kiểm tra, giám sát đối với tổ chức đảng và đảng viên ở doanh nghiệp lâu nay chưa được quan tâm, chất lượng hiệu quả, hiệu lực thấp, một số nơi còn buông lỏng, chậm phát hiện, chậm kiểm tra, xử lý các vi phạm của tổ chức đảng và đảng viên, dẫn đến vi phạm ngày càng nghiêm trọng, phải xử lý hình sự. Một số vụ việc điển hình như:

Tại Vinashin: Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch QĐQT thiếu trách nhiệm trong việc huy động, quản lý, sử dụng tiền vốn nhà nước tại Vinashin gây hậu quả nghiêm trọng khiến Vinashin bên bờ vực phá sản; bổ nhiệm con trai và em ruột làm đại diện phần vốn của Nhà nước, đảm nhiệm nhiều chức vụ quan trọng trái quy định của Đảng và Nhà nước.

Vinalines: Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐTV, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy Khối Doanh nghiệp Trung ương có vai trò chủ mưu, cầm đầu trong việc mua ụ nổi 83M gây thiệt hại cho Nhà nước hơn 366 tỉ đồng, tham ô hơn 28 tỉ đồng. Trong đó, Bộ Giao thông vận tải với vai trò là Bộ Chủ quản đã không làm tròn trách nhiệm kiểm tra, giám sát việc quản lý, sử dụng vốn, đánh giá kết quả kinh doanh của Vinalines nên để sai phạm gây hậu quả nghiêm trọng.

Tập đoàn Hóa chất: Ban Thường vụ Đảng ủy, HĐTV và Tổng Giám đốc thiếu trách nhiệm lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra, giám sát trong quản lý, sử dụng, bảo toàn và phát triển vốn, tài sản của Nhà nước, gây hậu quả rất nghiêm trọng.

Tập đoàn Dầu khí: Ban Thường vụ Đảng ủy thiếu trách nhiệm, buông lỏng, lãnh đạo chỉ đạo trong quản lý, sử dụng vốn, tài sản để mất vốn đầu tư gần 900 tỷ đồng; nhiều tổ chức, cá nhân bị kỷ luật và xử lý hình sự; trong đó 1 đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị khóa XII bị khai trừ ra khỏi Đảng.

Vụ việc tại Công ty cổ phần Bóng đèn Điện Quang: Đồng chí Ủy viên Ban cán sự đảng, Thứ trưởng Bộ Công thương, là Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc đã vi phạm trình tự, thủ tục trong việc thực hiện cổ phần hóa doanh nghiệp; thực hiện không đúng quy định của Nhà nước về quản lý đất đai, chuyển nhượng phần vốn góp của Nhà nước không báo cáo, xin ý kiến chủ sở hữu. 

BIDV: Ban Thường vụ Đảng ủy đã vi phạm nguyên tắc tập trung dân chủ; thiếu trách nhiệm, buông lõng lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý, thiếu kiểm tra, giám sát, để BIDV có nhiều vi phạm, gây hậu quả rất nghiêm trọng, làm tăng nợ xấu, nhất là các khoản nợ có khả năng mất vốn; làm giảm nguồn thu ngân sách, ảnh hưởng đến kết quả sản xuất kinh doanh, đến thu nhập, việc làm và đời sống người lao động, để nhiều cán bộ vi phạm kỷ luật đảng và pháp luật nhà nước, bị xử lý hình sự.

AVG, Mobifone: Ban cán sự đảng Bộ Thông tin và Truyền thông chấp hành chưa nghiêm nguyên tắc tổ chức sinh hoạt đảng, vi phạm nguyên tắc tập trung dân chủ, quy chế làm việc, thiếu trách nhiệm, buông lỏng lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra, giám sát để Bộ Thông tin và Truyền thông (Bộ chủ quản) và Tổng Công ty Mobifone vi phạm nghiêm trọng các quy định pháp luật, làm thất thoát lớn tài sản nhà nước, ảnh hưởng xấu đến hoạt động và quá trình cổ phần hoá. Nhiều cán bộ, đảng viên bị thi hành kỷ luật, bị xử lý hình sự, trong đó có 2 đồng chí nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Ban cán sự đảng, Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông.

Dự án TISCO II (Công ty Gang thép Thái Nguyên): Ban Thường vụ Đảng ủy Tổng Công ty Thép Việt Nam đã thiếu trách nhiệm, buông lỏng lãnh đạo, chỉ đạo, thiếu kiểm tra, giám sát, để Tổng Công ty có nhiều vi phạm, khuyết điểm nghiêm trọng trong thực hiện Dự án, gây hậu quả rất nghiêm trọng, làm thiệt hại lớn tiền và tài sản của Nhà nước, nhiều cán bộ, đảng viên liên quan bị xử lý hình sự, gây bức xúc trong xã hội. Trong đó, Ban cán sự đảng Bộ Công thương (Bộ Chủ quản) đã thiếu trách nhiệm, buông lỏng lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra, giám sát, để Bộ Công thương có nhiều vi phạm, khuyết điểm trong thực hiện chức năng quản lý nhà nước đối với Dự án...

Nguyên nhân để xảy ra những vụ việc vi phạm nêu trên chủ yếu là do: Công tác kiểm tra, giám sát của tổ chức đảng trong các DNNN nhìn chung chưa được quan tâm đúng mức, chưa tương xứng với địa vị của DNNN, lực lượng giữ vai trò nòng cốt trong nền kinh tế. UBKT các cấp chưa làm tốt vai trò tham mưu, thiếu chủ động, quyết liệt giúp cấp ủy trong công tác kiểm tra, giám sát, xử lý kỷ luật đảng đối với tổ chức đảng và cán bộ, đảng viên, nhất là đảng viên giữ cương vị chủ chốt quản lý DNNN; việc nắm bắt thông tin, phát hiện tình hình tại doanh nghiệp lại không kịp thời để sớm kiểm tra, ngăn chặn vi phạm. Hiệu lực, hiệu quả công tác thanh tra, giám sát, kiểm toán của các cơ quan quản lý nhà nước còn nhiều hạn chế nên vi phạm pháp luật, yếu kém, thua lỗ trong DNNN không được phát hiện kịp thời và xử lý nghiêm. Một số cơ quan quản lý nhà nước và lãnh đạo DNNN chưa thực hiện nghiêm túc chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về quản lý, đổi mới, cơ cấu lại, nâng cao hiệu quả DNNN. Chức năng đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước hiện nay còn phân tán, các bộ, UBND cấp tỉnh là đại diện chủ sở hữu vốn tại doanh nghiệp, HĐTV doanh nghiệp cũng được phân công là đại diện chủ sở hữu trực tiếp vốn nhà nước tại DNNN. Người đại diện vốn nhà nước đầu tư tại doanh nghiệp thiếu chuyên nghiệp, còn người đại diện là công chức nhà nước kiêm nhiệm. Mô hình tổ chức đảng trong DNNN còn nhiều bất cập, đang tồn tại nhiều mô hình như đảng bộ cơ quan, đảng bộ công ty mẹ, đảng bộ toàn doanh nghiệp... nhiều DN thành viên có cùng cấp độ đảng bộ với tập đoàn kinh tế, tổng công ty. Mô hình tổ chức, phương thức hoạt động của các tổ chức đảng và tổ chức chính trị- xã hội trong các DNNN, DNNN sau cổ phần hoá còn bất cập, chậm thay đổi, thích ứng với yêu cầu của mô hình tổ chức sản xuất kinh doanh mới. Trong công tác lựa chọn, bổ nhiệm cán bộ thực hiện nhiệm vụ chủ sở hữu vốn nhà nước trong doanh nghiệp còn hạn chế. Một số cá nhân đảng viên, cán bộ được giao trọng trách quản lý doanh nghiệp thiếu tu dưỡng rèn luyện về phẩm chất, đạo đức, yếu kém về năng lực quản lý, điều hành, sa sút về tinh thần trách nhiệm, suy thoái về phẩm chất, đạo đức, lối sống, vi phạm pháp luật, tham nhũng, lãng phí, cố ý làm trái; một số cán bộ đại diện và quản lý, sử dụng vốn nhà nước trong doanh nghiệp đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn, bất chấp pháp luật, để tư lợi cá nhân, “lợi ích nhóm”…

Để thực hiện hiệu quả Nghị quyết Trung ương 5 khóa XII, phát huy sự lãnh đạo toàn diện của tổ chức đảng, vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước cần nhiều yếu tố. Trong đó, việc xây dựng, phát triển tổ chức đảng tại cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước; lựa chọn, giới thiệu cán bộ, đảng viên xuất sắc có trình độ quản trị cao, có năng lực quyết định hiệu quả sản xuất kinh doanh tham gia vị trí lãnh đạo chủ chốt trong doanh nghiệp cũng như đổi mới, hoàn thiện cơ chế về kiểm tra, giám sát đối với những tổ chức đảng, đảng viên trong các cơ quan, đơn vị này là vấn đề vô cùng quan trọng, quyết định đến vai trò “chủ đạo” và tính hiệu quả của kinh tế nhà nước, DNNN. Trên cơ sở đó, có thể đưa ra một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát tổ chức đảng, đảng viên tại cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước và DNNN sau:

Một là, tăng cường học tập, nghiên cứu lý luận chính trị, nhận thức rõ về DNNN và sự lãnh đạo của Đảng đối với DNNN trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Các tổ chức đảng tại cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước và trong các DNNN cần phải học tập nghiên cứu và nắm vững vị trí, vai trò, những thành tựu và hạn chế của DNNN trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, về đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng trong các DNNN. Cần xác định rõ nguyên nhân của những hạn chế, yếu kém của DNNN, sự lãnh đạo của Đảng, đặc biệt là những nguyên nhân chủ quan.

Hai là, đổi mới phương thức và nâng cao hiệu quả lãnh đạo của tổ chức đảng tại cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước, của cấp ủy đảng tại DNNN. Việc đổi mới phương thức và nâng cao hiệu quả lãnh đạo của tổ chức đảng tại cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước, của cấp ủy đảng tại DNNN trước hết phải căn cứ vào các quy định của Đảng về sự lãnh đạo và phương thức lãnh đạo của Đảng trong Cương lĩnh Xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011), Văn kiện các đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng, các nghị quyết, quy định hiện hành của Ban Chấp hành Trung ương. Đồng thời, các tổ chức đảng tại cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước, của cấp ủy đảng tại DNNN phải cụ thể hóa phù hợp với vị trí, vai trò, chức năng của từng cơ quan, doanh nghiệp.

Ba là, hoàn thiện quy trình kiểm tra, giám sát của Đảng; quy định trách nhiệm của UBKT các cấp, đoàn và cán bộ tham gia đoàn; trách nhiệm và quyền của đối tượng, của tổ chức và cá nhân có liên quan đến công tác kiểm tra, giám sát đối với tổ chức đảng và đảng viên tại cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước đối với DNNN. Cụ thể hóa thẩm quyền của UBKT các cấp, đoàn và cán bộ tham gia đoàn kiểm tra, giám sát đảng viên và tổ chức đảng tại cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước đối với DNNN. Chú trọng năng lực, hiệu quả, hiệu lực công tác thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, giám sát của cơ quan quản lý nhà nước đối với các DNNN; phòng ngừa, phát hiện và xử lý nghiêm những hành vi vi phạm pháp luật, tiêu cực, tham nhũng, lãng phí trong các DNNN. Thường xuyên chỉ đạo, kiểm tra, giám sát việc thực hiện các kế hoạch, phương án cổ phần hoá, thoái vốn nhà nước đã được phê duyệt. Tăng cường công tác xây dựng Đảng; bồi dưỡng, đào tạo, nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, năng lực lãnh đạo và tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của cán bộ DNNN đáp ứng được những yêu cầu của thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế./.

TS. Nguyễn Thị Minh Phương

Phó Vụ trưởng Vụ Địa phương III, Cơ quan UBKT Trung ương