Chủ động ứng dụng cách mạng công nghiệp 4.0 trong công tác kiểm tra, giám sát

07/02/2020 | 13:59 PM

View with font size

gày 27/9/2019, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 52-NQ/TW về một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc cách mạng công nghiệp (CMCN) lần thứ tư. Bộ Chính trị nhận định đây là cuộc cách mạng mở ra nhiều cơ hội, đồng thời cũng đặt ra nhiều khó khăn, thách thức kể cả trong lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý và thực thi ở nhiều ngành, nhiều lĩnh vực, do trình độ phát triển của nước ta còn có khoảng cách so với các quốc gia công nghệ hàng đầu, tiềm lực công nghệ và tiềm lực tài chính cho đầu tư đổi mới, phát triển công nghệ còn hạn chế; thể chế, chính sách còn nhiều bất cập; cơ sở hạ tầng và cơ cấu, chất lượng nguồn nhân lực chưa đáp ứng được yêu cầu kịp yêu cầu, nhiệm vụ phát triển của con người và xã hội trong thời kỳ mới. Do đó, để đạt được các mục tiêu đề ra, Bộ Chính trị nhấn mạnh chủ trương phải đổi mới tư duy, thống nhất nhận thức, tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước nhằm ngăn chặn tiêu cực và ứng phó kịp thời với các hành vi vi phạm tinh vi phát sinh mới trong giai đoạn bùng nổ CMCN 4.0 hiện nay. 
Với vai trò là một trong những chức năng lãnh đạo của Đảng, công tác kiểm tra, giám sát trong thời đại kỹ thuật số hiện nay đã và đang đặt ra những yêu cầu, nhiệm vụ và thách thức lớn, khi mà các vi phạm pháp luật trong các tổ chức đảng và đảng viên ngày càng gia tăng, với những dấu hiệu ngày càng tinh vi, phức tạp và khó phát hiện. Nếu đội ngũ làm công tác kiểm tra, giám sát của Đảng và Nhà nước còn quá chậm để có thể ứng dụng các công nghệ mới trong việc khai thác và phân tích khối lượng lớn dữ liệu có cấu trúc phức tạp liên quan đến các thông tin quản lý đất đai, đầu tư, tài chính, ngân hàng,... thì các hành vi vi phạm có thể vượt quá tầm kiểm tra, giám sát và làm tổn hại danh tiếng của Đảng và Nhà nước.
Cơ hội và thách thức đối với công tác kiểm tra, giám sát trong CMCN 4.0
 Bản chất của CMCN 4.0 là dựa trên nền tảng công nghệ số và tích hợp tất cả các công nghệ thông minh để tối ưu hóa quy trình, phương thức sản xuất, kinh doanh. Công nghiệp 4.0 và xã hội truyền thông số đã và đang mang tới nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra những thách thức không nhỏ cho các cá nhân, tổ chức, trong đó có Ngành Kiểm tra Đảng. Cụ thể, nó sẽ thay đổi cơ bản phương thức thực hiện các công việc bằng việc áp dụng văn bản điện tử, bằng các phần mềm tổng hợp, xử lý dữ liệu, lưu trữ sổ sách cũng như cho phép thực hiện các phương thức, quy trình triển khai công việc trong môi trường tin học hóa. Cán bộ làm công tác kiểm tra, giám sát không mất quá nhiều công sức trong việc trình bày, phân loại văn bản, tổng hợp, báo cáo theo đúng chuẩn mực, tiếp cận gần hơn với hệ thống văn bản quốc gia và quốc tế.
Không những thế, trong điều kiện CMCN 4.0, cán bộ làm công tác kiểm tra giám sát cũng sẽ có điều kiện làm việc thuận lợi hơn. Chẳng hạn, thông qua việc sử dụng các trang thiết bị, các chương trình, công nghệ số hiện đại, có thể thu thập các thông tin mà trước đây họ khó thu thập được; có thể chiết xuất dữ liệu từ những kho dữ liệu khổng lồ, phục vụ cho tất cả các loại quyết định, các cấp lãnh đạo, tất cả các khâu kiểm soát thông tin ra quyết định và tất cả những người có lợi ích liên quan; nâng cao độ tin cậy và hợp lý của kết quả kiểm tra, giám sát thông qua việc tự thẩm tra, xác minh hoặc các hệ thống tự kiểm…
Đồng thời, CMCN 4.0 với mạng Internet diện rộng đã giúp cho công việc kiểm tra, giám sát không bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý. Thông qua các trang thông tin điện tử, mạng Internet, cán bộ kiểm tra có thể nắm bắt thông tin tình hình vi phạm; đồng thời kết hợp với việc trao đổi thông tin, kiến thức về khoa học công nghệ, kỹ năng sử dụng các phương tiện kỹ thuật, kinh nghiệm thẩm tra, xác minh, phát hiện và xử lý vi phạm. 
Bên cạnh những lợi ích mang lại thì cuộc CMCN 4.0 cũng đem đến rất nhiều thách thức cho công tác kiểm tra, giám sát, thi hành kỷ luật đảng. Cụ thể: Trên cơ sở ứng dụng các thành tựu của CMCN 4.0 làm cho việc điều chỉnh quản lý và hoạt động của các tổ chức tài chính, ngân hàng, tập đoàn kinh tế lớn,... diễn ra quá nhanh và phức tạp hơn, trong khi hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách quản lý của Đảng và Nhà nước thiếu đồng bộ, chưa đáp ứng kịp yêu cầu, nhiệm vụ lãnh đạo, quản lý trong thời kỳ mới. Qua đó, ít nhiều đã gây khó khăn cho việc kiểm tra, giám sát, làm ảnh hưởng đến mục tiêu, nhiệm vụ chính trị, ngăn ngừa, phát hiện sớm những những yếu kém, tiêu cực trong các cơ quan, đơn vị. 
Thực tế cho thấy, đã và đang xuất hiện nhiều vụ việc vi phạm pháp luật nghiêm trọng, kéo dài mà đối tượng mắc sai phạm là những cán bộ, đảng viên, người có chức vụ, quyền hạn cao trong các cơ quan, tổ chức đã lợi dụng những kẽ hở trong cơ chế, chính sách quản lý và sử dụng triệt để các thành tựu khoa học công nghệ hiện đại của cuộc cách mạng 4.0 như thành tựu về công nghệ thông tin, công nghệ sao chụp, làm giả các loại giấy tờ chứng minh nguồn gốc, nhân thân… để thực hiện hành vi vi phạm với những thủ đoạn ngày càng tinh vi, phức tạp và kín đáo để dễ dàng che đậy, trốn tránh sự phát hiện của các cơ quan quan thanh tra, kiểm soát... Điển hình như: Đại án “nghìn tỷ” xảy ra ở ngân hàng BIDV do lạm dụng quyền hạn phê duyệt chủ trương, quyết định một số khoản cho vay, bảo lãnh, đầu tư, quản lý nợ sai quy trình, thủ tục, thẩm quyền, quy định về tín dụng, ngân hàng để lừa đảo và chiếm đoạt tài sản công; đường dây đánh bạc nghìn tỷ thông qua ứng dụng công nghệ cao có sự bảo kê của lãnh đạo cơ quan chống tội phạm để thu lời bất chính; hay việc  gian lận thi cử rất nghiêm trọng thông qua việc lợi dụng công nghệ cao ở kỳ thi PTTH quốc gia năm 2017, 2018 vừa qua ở các tỉnh Hòa Bình, Sơn La, Hà Giang… 
Mặt khác, cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin và bảo mật thông tin còn hạn chế. Hiện nay, công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật đảng chủ yếu được thực hiện trên hồ sơ, giấy tờ, trong khi CMCN 4.0 sẽ mang đến một hệ thống các dữ liệu thông tin điện tử đa dạng và khó nắm bắt. Thông qua cơ sở dữ liệu thông tin điện tử, công nghệ blockchain, điện toán đám mây... tội phạm sử dụng công nghệ cao thường tìm kiếm, tập hợp, liên kết với nhau để tìm cách xâm nhập, tạo dựng qua vỏ bọc hợp pháp của một cơ quan, doanh nghiệp để dễ dàng tạo dựng mối quan hệ, đi sâu vào thu thập thông tin hoạt động của những tổ chức, doanh nghiệp nhà nước nhằm chiếm đoạt tài sản công... Do vậy, về lâu dài, nếu cán bộ kiểm tra không am hiểu và ứng dụng thành thạo công nghệ sẽ khó khăn trong việc thực hiện các công việc thẩm tra, xác minh. 
Cùng với đó, do vấn đề quản lý an ninh mạng thiếu đồng bộ, nhất là việc kiểm soát, xử lý các thông tin trên mạng Internet chưa chặt chẽ, kịp thời, hiệu quả; những thông tin, kết quả thẩm tra, xác minh có thể bị rò rỉ từ việc trao đổi gửi thư điện tử trong nội bộ Ngành Kiểm tra hoặc tới các tổ chức, cá nhân bên ngoài, trao đổi qua mạng dùng chung. Các thông tin, kết quả kiểm tra, giám sát chưa chính thức sẽ làm ảnh hưởng xấu đến hình ảnh của các tổ chức cơ sở đảng... và qua đó, các thế lực thù địch lợi dụng mạng Internet để tuyên truyền, kích động, xuyên tạc, nói xấu Đảng, chế độ, chia rẽ đoàn kết nội bộ, làm giảm sút tiến tới mất lòng tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa.  
Giải pháp nâng cao chất lượng kiểm tra, giám sát trong thời đại CMCN 4.0
Trước thực tiễn đó, để nâng cao chất lượng công tác kiểm tra, giám sát, thi hành kỷ luật đảng, góp phần bảo đảm sự ổn định và phát triển của các tổ chức đảng trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế và sự chuyển biến nhanh chóng của tình hình quốc tế trong cuộc CMCN 4.0, cần thực hiện một số giải pháp sau:
Một là, quán triệt, thực hiện nghiêm túc, hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát thi hành kỷ luật đảng theo Ðiều lệ Ðảng và các Chỉ thị, nghị quyết, hướng dẫn của của Đảng và Nhà nước. Đồng thời, cơ quan kiểm tra các cấp cần thường xuyên rà soát các nghị quyết, chỉ thị, quy định của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước có liên quan đến công tác kiểm tra, giám sát, thi hành kỷ luật đảng để nghiên cứu, nắm bắt và sửa đổi, bổ sung kịp thời cho phù hợp với bối cảnh cuộc CMCN 4.0 và hội nhập quốc tế.
 Hai là, đổi mới, củng cố và chuẩn hóa quy trình, quy chế, phương pháp nghiệp vụ thẩm tra, xác minh kết hợp với việc ứng dụng công nghệ thông tin từ việc thu thập, tổng hợp, xử lý tài liệu, chứng cứ điện tử đến việc nhập dữ liệu, xử lý, phân tích, đánh giá thông tin và báo cáo kết quả…  nhằm kịp thời phát hiện các hành vi vi phạm mới phát sinh để kiềm chế đến mức thấp nhất tình trạng cán bộ lãnh đạo, đảng viên lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo và điều hành để phạm tội.  
Ba là, củng cố, kiện toàn bộ máy kiểm tra các cấp, trong đó chú trọng đổi mới và tăng cường công tác phát triển nguồn nhân lực công nghệ cao; xây dựng đội ngũ kiểm tra có phẩm chất đạo đức, năng lực, trình độ chuyên môn cao và tác phong làm việc chuyên nghiệp. Chú trọng việc đào tạo, bồi dưỡng nâng cao hiểu biết, kỹ năng thực hành, ứng dụng công nghệ thông tin trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Việc hiểu biết về công nghệ số cũng giúp quá trình quản lý, trao đổi thông tin liên ngành cũng như trong nội bộ Ngành Kiểm tra Đảng được nhanh gọn, thuận tiện và cẩn trọng hơn, nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động kiểm tra, giám sát. 
Bốn là, đầu tư, phát triển cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin một cách đồng bộ, kịp thời, đáp ứng xu thế phát triển của hệ thống số toàn cầu. Trong đó, chú trọng xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu về công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật đảng và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong việc phối hợp, trao đổi, cập nhật và tổng hợp thông tin, dữ liệu về công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật đảng trên mạng diện rộng của Ðảng. 
Năm là, có quy chế phối hợp chặt chẽ với các ngành, các cơ quan có liên quan đến công tác thanh tra, kiểm tra, kiểm toán... trong việc cung cấp thông tin, nắm tình hình đảng viên, tổ chức đảng có dấu hiệu vi phạm pháp luật để chủ động phối hợp phòng ngừa, ngăn chặn kịp thời hoặc có kết luận xử lý vi phạm một cách dân chủ, khách quan, chính xác.
Sáu là, cần thực hiện đề tài, đề án nghiên cứu sâu về những vấn đề đặt ra cho công tác kiểm tra, giám sát, thi hành kỷ luật đảng trong thời đại CMCN 4.0, trên cơ sở căn cứ vào thực trạng công tác kiểm tra, giám sát, thi hành kỷ luật đảng thời gian qua, để tổng kết, đánh giá các dấu hiệu vi phạm, hành vi lợi dụng các thành tựu khoa học công nghệ mới để thực hiện các sai phạm; từ đó tìm ra các biện pháp giám sát, phòng ngừa, ngăn chặn và xử lý kịp thời khi có dấu hiệu vi phạm xảy ra. Đây vừa là mục đích và cũng là yêu cầu bảo đảm Ngành Kiểm tra Đảng vận hành đồng bộ, hoạt động có hiệu quả, chất lượng, phù hợp với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và thích ứng với những tiến bộ khoa học kỹ thuật của cuộc CMCN 4.0.

TS. Nguyễn Mạnh Hùng
TS. Phạm Thị Lan Anh